تأويل

:تأويل يعني چه؟ فرق آن با تفسير چيست؟ آيا مجوزي براي تأويل کردن آيات قرآن( غير از آنچه با سند معتبر از معصوم رسيده) وجود دارد؟ بعضي سوره نبأ را در مورد غصب امامت حضرت امير مي دانند، آيا درست است؟ يقاتل علي التاويل يعني چه؟

در پاسخ به این پرسش به مطالب زیر توجه کنید :
1-معنالی لغوی تفسیر :
تفسيردرلغت از ريشه فسر مصدر باب تفعيل است ولغت شناسان معاني متعددي براي اين واژه آورده اند كه برخي از آنها عبارتند از: كشف مراد از لفظ مشکل ؛ كشف معناي لفظ و اظهار آن ؛ بيان نمودن معناي سخن ؛ بيان و تشريح معنا و لفظ آيات قرآن ؛ كشف معناي معقول ؛ اظهار معناي معقول ؛ بیان ؛ ابانه ؛ بيان و توضيح دادن شیء ؛ آشكار ساختن امر پوشیده؛ شرح قصه هاي مجمل قرآن کریم و…
ب) معناي اصطلاحي تفسير:
مفسران و دانشمندان علوم قرآني، تعاريف متعددي براي تفسير بيان كرده اند علامه طباطبايي در الميزان تفسير را اين گونه تعريف كرده اند: التفسير هو بيان معاني الآيات القرآنية و الكشف عن مقاصدها و مدالیلها : تفسير بيان معاني آيات قرآني و كشف مقاصد و مدلول های آنهاست. طبق اين تعريف دو مرحله براي تفسير بيان شده است : مرحله اول بيان معاني آيات يعني معناهايي كه از آيات به خودي خود با قطع نظر از ساير آيات و قرائن ديگر فهميده مي شود و مرحله دوم كشف مقاصد آيات يعني آن معناهايي كه خداوند از آيات قرآن قصد كرده است.
ايشان تعريف ديگري از تفسیردر كتاب قرآن در اسلام بيان كرده اند و می فرماید : بنابر اينكه معني تفسير، محصَّل مدلول آيه مي باشد، بحثي را بحث تفسيري مي توان گفت كه در محصل معني آيه تأثير داشته باشد اما بحث هايي كه در محصل معني آيه تأثير ندارد مانند برخي بحث هاي لغوي و قرائتي و بديعي اين نوع بحث ها تفسير قرآن نيست. در اين تعريف برخي از بحث ها مانند بحث هاي لغوي از تعريف تفسير خارج شده و دليل آن هم بي تأثير بودن اين بحث ها در محصل معني آيه فرض شده است. اما با دقت نظر بيشتر، مي توان نشان داد كه بحث هاي لغوي نيز در فهم محصل معني آيه موثر است. توضيح اينكه براي دست يافتن به محصل معني آيه،لازم است ابتدا معني لغات و واژگان بكار رفته در آيه مشخص شود و براي تشخيص معناي لغات آيه بايد از منابع معتبر لغوي بهره يافت. خود قرآن كريم علاوه بر اينكه از منابع تفسيري است يكي از منابع لغوي مفردات قرآن نيز مي باشد. زيرا يكي از راه هاي پي بردن به معاني واژگان قرآن، بررسي موارد استعمال آن واژه ها در خود قرآن است چرا كه در بسياري از موارد با توجه به قرائن، سياق و مانند آن، معناهايي كه واژه ها در آن بكار رفته معلوم است و از اين طريق مي توان پي برد كه يك واژه در چه معناهايي بكار رفته است و حتي در برخي از موارد ممكن است از كثرت استعمال واژه در معنايي، به حقيقت بودن آن واژه براي آن معنا آگاه شويم. علاوه بر قرآن كريم، روايات پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) را هم مي توان از منابع لغوي تفسير به شمار آورد زيرا طبق بيان آيات شريف قرآن، پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) معلم و مبين قرآن است و بنابراين يكي از راه هاي دستيابي به معاني واژه هاي قرآن، بهره گيري از بيان آن حضرت در تفسير واژه هاست و هر روايت مستند و معتبر نبوي كه درباره معناي واژه هاي قرآن يافت شود، منبع مناسبي براي فهم واژگان قرآن است. با اين توضيح معلوم شد كه مباحث لغوي در فهم محصل آيه موثر است و مي توان آن را يكي از مباحث مطرح در تفسير به شمار آورد. آيت الله جوادي آملي ايشان در تفسير تسنيم تفسير را چنين تعريف مي كنند: تفسير به معناي روشن كردن و پرده برداري از چهره كلمه يا كلامي است كه براساس قانون محاوره و فرهنگ مفاهمه ايراد شده باشد و معناي آن، آشكار و واضح نباشد. قهراً لفظي كه معناي آن بديهي است، بي نياز از تفسير است… بنابراين لفظ مفرد يا جمله اي كه با تدبر و تأمل خردمندانه در آن، مبادي تصوري و تصديقي روشني پيدا مي كند، نيازمند به تفسير است و تفسير آن عبارت است از تحليل مبادي مزبور و رسيدن به مقصود متكلم و مدلول بسيط و مركب لفظ و تفسير به اين معنا اختصاصي به متون ديني مانند قرآن كريم ندارد. گر چه شرح نصوص قرآن به فن تفسير معروف شده است.29 ايشان در جايي ديگر از اين تفسير مي نويسند: تفسير به معناي بيان مدلول هاي الفاظ و پرده برداشتن از چهره كلمات و جمله هاي آيات است. بنابراين تبيين حدود، جزئيات و نحوه اجراي آنچه خطوط كلي آن در قرآن كريم آمده، تفسير نيست مثلاً رواياتي كه حكم اخفاتي بودن برخي نمازها را بيان مي كند، تفسير مفهوم آيه شريفه أقيموا الصلوة نيست بلكه مبين حدود جزئي آن است .
2- دانش تأويل قرآن راه يابي به بطون قرآن و مرحله ای بالاتر از تفسير است. تأويل به معناي بازگردانيدن شيئي يا کلامي به مقصود و مراد از آن است. اگرچه از نظر لغوي و برخي اصطلاحات مي توان گفت تفسير اعم از تأويل است و بطون قرآن شامل تفسيرها و تأويل هاي متعدد مي شود. اما با توجه به موارد استعمال تأويل در قرآن، مي توان به اين نتيجه رسيد که منظور از بطون، تنها تأويل قرآن است و علم تأويل صحيح فقط از جانب پيامبر(ص) و امامان معصوم(ع) سزاوار است.
در اينجا تنها به ذکر سه نمونه از تأويلات اشاره مي کنيم که بيانگر آن است که تأويل آيات تنها شايسته مقام معصومان است:
الف- عبدالله بن سنان از ذريح محاربي نقل کرده است که گويد: به امام صادق(ع) گفتم: خداوند در کتاب خود به من فرماني داده است، دوست دارم [تفسير] آن را بدانم. فرمود: آن چيست؟ گفتم: سخن خداوند عزوجل «ثم ليقضوا تفثهم و ليوفوا نذورهم» (حج، آيه 29) ؛ فرمود: کوتاه کردن موي شارب و چيدن ناخن ها و مانند آن. گفتم: فدايت شوم! ذريح محاربي از قول شما براي من نقل کرد که شما به او فرموده ايد: «ثم ليقضوا تفثهم» ديدار با امام و «وليوفوا نذورهم» [انجام دادن] آن مناسک است؟ حضرت فرمود: ذريح راست گفته است و تو نيز راست مي گويي. همانا براي قرآن ظاهري و باطني است و چه کسي تحمل مي کند آنچه را که ذريح تحمل مي کند؟ (بحارالانوار، ج 89، ص 83 )
ب- از داود جصاص نقل شده که گفت: از امام صادق(ع) شنيدم که مي فرمود: [در آيه] «و علامات و بالنجم هم يهتدون» (نحل، آيه 16) ؛ نجم رسول خدا(ص) است و علامات ائمه(ع) اند (بحارالانوار، ج 16، ص 88).پيداست که حضرت معناي باطني آيه را بيان فرموده اند؛ يعني پيامبر ستاره اي است که مردم را در ميان ظلمت و گمراهي ها به صراط الهي راهنمايي مي کند؛ زيرا ظاهر آيه درباره ستاره اي است که در بيابان ها و درياها راهنماي مردم در جهت يابي است و همين معنا در روايت ديگري بيان شده است. امام صادق(ع) از پدرش و او از پدرانش از علي(ع) نقل کرده است که پيامبر(ص) فرمودند: [مراد از] «و بالنجم هم يهتدون» ستاره جدي است؛ زيرا آن ستاره اي است که غروب نمي کند، بناي قبله بر آن است و به وسيله آن، اهل خشکي و دريا راهنمايي مي شوند (همان، ج 84، ص 66 )
ج- حادثه پيروزي بني اسرائيل بر فرعونيان و وراثت زمين که مورد نزول آيه شريفه زير است: «و نريد ان نمن علي الذين استضعفوا في الارض و نجعلهم ائمه و نجعلهم الوارثين و نمکن لهم في الارض و نري فرعون و هامان وجنودهما منهم ماکانوا يحذرون» (قصص، آيه 5 -6 ؛ بحارالانوار، ج 51، ص 54) مراد ظاهري ومورد نزول آيه همان است که در جريان مبارزه بني اسرائيل با فرعون و هامان و لشکريان آنان، خداوند به امداد مؤمنان آمد و مستضعفان را نعمتي بزرگ عنايت کرد و با هلاکت فرعون و فرعونيان آنان را پيشوا و وارث سرزمين مصر قرار داد. اما در برخي از روايات در بيان تأويل آن آمده است که مراد از مستضعفان، آل محمد(ص) هستند که خداوند مهدي آنان را بعد از رنج و مشقتشان بر مي انگيزد؛ آنان را عزيز مي کند و دشمنانشان را خوار مي گرداند (بحارالانوار، ج 51، ص 54). در روايات ديگري تصريح شده است که تنزيل اين آيه درباره بني اسرائيل است و تأويل آن درباره ماست (همان، ج 53، ص 26 )در روايات آمده که مقصود از نبأ عظيم،ولايت امير مؤمنان عليه السلام است که مورد اختلاف وگفتگوي مخالفان بودتفسير نمونه ج26ص10
3- با توجه به مطالبی که بیان شد معلوم می شود که تاویل آیات تنها مختص معصومین –ع- است و از قلمرو علم و دانش و احاطه علمی ما خارج است و ما حق نداریم بدون مراجعه به روایات معصومین –ع- در مورد تاویل آیات از جانب خود و بر طبق فهم و برداشت و دانش خود آیات الهی را تاویل کنیم .
4- معنای یقاتل علی التاویل که در دعای ندبه و جاهای دیگر آمده این است که پیامبر –ص- با کفار و مشرکین علی التنزیل می جنگید یعنی جنگ پیامبر –ص- با آنها به خاطر انکار کردن اصل نزول قرآن و وحی بودن و کلام خدا بودن آن و برای اثبات حقانیت قرآن بوده ولی جنگ امیر مومنان –ع- با دشمنانش دشوارتر بوده زیرا آنها به ظاهر قرآن را قبول داشته اند ولی آن را بر اساس میل و اهداف و سلیقه و منافع خود معنا و تفسیر می کرده اند و امیر مومنان –ع- در واقع با این انحراف فکری و روش غلط و خطرناک آنها می جنگید .
عصر تنزیل و تاویل، عصر پیامبر گرامی (ص) و پس از او را گویند، عصر نبوت و عصر امامت. در عصر تنزیل، جنگ بر سر وجود مکتب بود. وحی فرود می آمد و مردم به تبعیت از رسول اکرم (ص) با چهار دشمن، شرک و نفاق و یهود و بدویت در ستیز بودند.
در عصر تاویل، هر کس بر آن است تا به اتکای سابقه عصر تنزیل، منویات خود را که در آن عصر فرصت بروز نمی یافت، اکنون برای کسب سهم الارث آشکار کند و برای حفظ اتصال عقیدتی خود، اسلام را براساس هوا و میل تفسیر و تاویل کند.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
17 + 3 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .