توکل مانع پیشرفت! - "نقد دکتر سها"

دکتر سها يکي از علل عقب‌ماندگي مسلمانان در عصر حاضر را توکل مي‌داند و مي‌نويسد:
(وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ( (طلاق / 3)؛
ترجمه: کسي که به خدا توکل کند پس خدا او را کفايت مي‌کند.

آيا واقعاً چنين است؟ اگر کسي يا جامعه‌اش دانش و برنامه‌ريزي و تلاش را کنار بگذارد و کاملاً به خدا توکل کند آيا زنده مي‌ماند؟ چه رسد به پيشرفت و توسعه. متأسفانه اينهم يک بيماري اعتقادي ديگر مسلمانان است به همين دليل مسلمانان توجه جدي به علل طبيعي پديده‌ها و دانش و برنامه‌ريزي ندارند و البته به همين نسبت هم عقب افتاده‌اند. مي‌دانم که روحانيون خواهند گفت که منظور اينست که پس از تلاش توکل کن. کجاي اين آيه چنين چيزي گفته شده است؟ آيه گفته که توکل به خدا کافي است يعني نيازي به هيچ چيز و هيچ کس ديگري نيست»1.

بررسي
در اينجا توجه به چند نکته لازم است:
الف: تفسير آيه:
(وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ( (طلاق/ 4)؛
«و هركس بر خدا توكّل كند، پس او برايش كافى است‏».

نکات تفسيري:
1. توكّل و تكيه بر خدا براى افراد كافى است؛ يعنى هركس براى انجام امور خود تلاش كند و كار خود را به خدا واگذارد خدا كارهايش را سامان مى‏دهد و راه نجاتى از مشكلات فراهم مى‏سازد. اين نويدى براى همه‏ى انسان‏هاست.
البته روشن است كه معناى توكّل بر خدا آن نيست كه انسان دست از كار و كوشش بردارد و كار را به خدا واگذارد.

2. حكايت شده كه‏
وقتى اين آيه فرود آمد، گروهى از ياران پيامبر( به عبادت روى آوردند و گفتند: خدا رزق ما را عهده‏دار شده است.
اين خبر به گوش پيامبر( رسيد و حضرت فرمود: هر كس چنين كند دعايش مستجاب نمى‏شود. بر شما باد كه تلاش و طلب كنيد2.

ب: فهم تفسير آيات قرآن مقدمات و مباني، شرايط، روش ها و قواعدي دارد. همانطور که فهم يک متن فلسفي يا پزشکي و... نيازمند شرايط و ضوابط خاص خود است.
براي فهم معناي «توکل» که در آيات آمده بايد به آيات ديگر و احاديث اهل‌بيت( (که شارح قرآن است) رجوع کنيم تا معنا و مقصود صحيح، روشن شود. و نمي‌توان به صرف ظاهر آيه يا اطلاق آيه تمسّک کنيم. وگرنه تفسير به رأي مي‌شود که صحيح نيست3. و اين شيوه‌اي است که دکتر سها در تفسير معناي توکل پيموده است. در حالي که وقتي به آيات ديگر قرآن مراجعه مي‌کنيم مي‌بينيم پيامبر اسلام( که مخاطب اول اين آيات بود توکل را به معناي دست از تلاش کشيدن و واگذاري کارها به خدا معنا نکرده چون خودش اهل تلاش، تبليغ و کار بود و حتي براي پيشرفت دين در راه خدا جهاد مي‌کرد و در رکاب او عده‌اي شهيد مي‌شدند. (و فعل پيامبر( مفسّر قرآن است).
و نيز در احاديث از ايشان نقد شد که: «اعقل الابل ثم توکل» نخست شتر را ببند، سپس بر خدا توکل کن (يعني اگر شتر را رها کردي و فرار کرد يا دزد آن را برد توکل بي معناست. پس توکل و تکيه بر قدرت الهي بعد از انجام مقدمات مادي است).

منابع
1. نقد قرآن، دکتر سها، ص 8 ـ 527.
2. كافى، ج 5، ص 84؛ فقه القرآن، راوندى، ج 2، ص 31 و تفسير نورالثقلين، ج 5، ص 354.
3. ر.ک: منطق تفسير قرآن 1 و 2، محمد علي رضايي اصفهاني، انتشارات بين‌المللي المصطفي.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
12 + 7 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .