جایگاه صحیفه سجادیه

SahifeSajadie 02.jpgبا وجود متون فراوان و معتبر در عرصه دعا و نيايش كه از معصومين(عليهم السلام) به ما رسيده، «صحيفه سجاديه» شناخته شده ‏تر از بقيه متون است و در ميان مؤمنان و اهل دعا به چشم ديگري به آن نگريسته مي‏ شود. كمتر اهل دعا و معرفت جويي را مي ‏توان يافت كه از اين كتاب مقدس، بي‏ خبر باشد و يا حداقل يك يا چند عبارت از دعاهاي آن را نخوانده و يا به تأمل در آن ننگريسته باشد. دور نيست كه صحيفه سجاديه، در كنار قرآن و نهج البلاغه، جزء كتاب ‏هاي مقدس خانگي ما پيروان اهل ‏بيت(عليهم السلام) قرار گيرد؛ اما اين براي كتابي كه هم ابراز بندگي در مقابل خداوند است و هم برنامه زندگي مطلوب و آرماني ديني، كافي و اداكننده حق آن نخواهد بود و انتظار مي ‏رود كه نگاه جامعه اسلامي به صحيفه امام سجاد(عليه السلام)، همچون كتابي تعليمي و آموزشي باشد كه مي‏ تواند با پرتو افكندن بر پست و بلند حيات آدمي و عملي شدن آموزه ‏هايش، سطح و سبك زندگي ما را در شيوه تعامل با خويشتن و خداوند و ديگران، ترقي و تحول بخشد.
با نگاهي گذرا به دعاهاي صحيفه امام سجاد(عليه السلام) معلوم مي‏ شود كه اين دفتر پربرگ و بار سلوك، در عين ايجاز، تمام اصول بندگي و قوانين اصلاحي و بعضي احكام شرعي و پاره‏ اي مسائل مربوط به ايجاد عالم و شماري از قواعد هيئت و نجوم و... را يادآوري كرده است و اين همه در جهت تعليم و تربيت بندگان خدا و آماده ساختن آنان براي وصول به مراتب والاي انساني و متخلق شدن به اخلاق خداوند بوده است؛ همچون قرآن كريم كه گاهي از معارف بلند توحيدي، گاهي از سرگذشت ‏هاي تاريخي، گاهي از پند و موعظه و گاهي از پديده ‏هاي طبيعي، سخن به ميان مي‏ آورد و در لا به ‏لاي اين مسائل، با بيان احكام عبادي از قبيل نماز، زكات، روزه، حج، جهاد و معاملات، مردم را به تقرب به خدا فرا مي‏ خواند و اين، جاي شگفتي نيست؛ زيرا پيشواي پروا پيشه ما، امام زين‏ العابدين(عليه السلام)، خود زبان گوياي خداوند و گنجينه رازهاي او و صحيفه ‏اش «اخت القرآن»، «قرآن صاعد» و در بردارنده انواع هدايت‏ ها و تحول بخشي‏ ها و سازندگي ‏هاست.
با توجه به آن چه گفته شد، فهرست زير كه شامل بعضي موضوعات و مسائل شناختي – تربيتي صحيفه سجاديه است، بيشتر ما را با غناي محتوايي اين معجزه نيايش و تعليم، آشنا مي ‏سازد:
1. ستايش خداوند، معرفت‏ هاي ربوبي و بر شمردن آثار حمد الهي در عرصه زندگي دنيايي و آخرتي انسان.
2. پرده برداري از منزلت ‏هاي توحيدي پيامبر و اشاره به زحمت ‏هاي طاقت فرسا و بي ‏شائبه آن حضرت در احياي آيين فطري اسلام و بيان مقامات اخروي آن حضرت.
3. معرفي فرشتگان و ذكر انواع آن موجودات پاك، معصوم و فرمانبر و مأموريت‏ هاي ويژه هر كدام و هر دسته.
4. دعا در حق پيروان پيامبران، به ويژه ياران و اصحاب رسول گرامي اسلام و بيان فضيلت ‏هاي خاص ايشان و درخواست بهترين ‏ها براي آنان.
5. دعا در حق خود و خويشان و دوستداران و طلب حاجت‏ هاي معنوي براي آنان.
6. آثار آفرينش روز و شب و برنامه وظيفه و تكاليف مؤمنان در طول شبانه روز.
7. ترسيم وضعيت روحي بندگان مخلص خدا، هنگام دچار شدن به بلا و گرفتاري كه به خدا پناه مي‏ برند و جز او تكيه گاهي نمي ‏شناسند.
8. مداومت بر ذكر و ياد خدا در تمام مراحل زندگي و زمينه سازي براي «حسن عاقبت» و فرجام نيك.
9. توبه و اعتراف به درگاه خداوند و بيان شرايط و لوازم آمرزش و رحمت پروردگار.
10. فلسفه احتياج و نيازمندي انسان به خداوند در همه شئون.
11. مدح ظلم ستيزي و سرزنش ظلم پذيري، پناه بردن به خدا از ستمگري ظالمان و دعا بر ضد ايشان و راه انتقام گرفتن از آنان.
12. تندرستي و بيماري و وظيفه بندگان خدا در اين دو حالت و فلسفه گرفتاري‏ ها و بيماري‏ ها.
13. شناخت شيطان و انواع راه‏ هاي دشمني و نيرنگ او و راهكارهاي جهاد با آن خبيث و شيوه‏ هاي طرد او.
14. درخواست باران و بيان گوشه ‏اي از مسائل و نكات علمي مربوط به جوّ، هواشناسي و پديده‏ هاي آسماني.
15. بيان و شمارش مكارم و ارزش ‏هاي اخلاقي كه بر پايه توحيد ناب استوارند و بايد در عرصه ‏هاي مختلف انديشه، گفتار و كردار، زندگي آدمي را متحول سازند.
16. بيان حقوق پدر و مادر بر فرزندان و اشاره به وظايفي كه فرزندان در قبال والدين خود بر عهده دارند.
17. بيان حقوق فرزندان و وظايف پدر و مادر در مقابل آنان و اين كه در اين تعامل، تنها جنبه ‏هاي مادي و رفاه دنيايي مورد نظر نباشد و آموزش‏ هاي معنوي و آخرت‏گرا نيز لحاظ شود.
18. حقوق همسايگان و دوستان و تبيين ويژگي‏ ها و آداب در رابطه فرد و اجتماع.
19. دعا براي مرزبانان كشورهاي اسلامي در همه زمان ‏ها و بيان نكته ‏هاي ظريفِ توحيدي، اخلاقي و عرفاني مربوط به صحنه ‏هاي نبرد و احكام و آداب جنگ و پيكار.
20. رزق و روزي و راه‏هاي صحيح و شرعي تأمين معاش.
21. دستورالعمل ‏هاي اقتصادي، مسئله فقر و غنا و بدهكاري و حالات مربوط به آن.
22. قضا و قدر الهي و خرسند بودن به آن و در مرتبه ‏اي بالاتر، سپاس‏گزاري از خداوند به خاطر نداده ‏ها و آن چه او به حكمت و مصلحت، از انسان دريغ داشته است.
23. حق الناس و توبه و طلب آمرزش از خداوند؛ به خاطر كوتاهي در اداي اين حق.
24. ياد مرگ و درخواست از خداوند كه اسباب غفلت و بي‏خبري را بزدايد و انجام اعمال شايسته ‏اي را توفيق دهد كه مايه آمادگي براي مرگ و انس و آشنايي با آن است.
25. بيان فضايل و آثار وجودي قرآن، وظيفه مؤمنان در قبال كتاب خداوند و تأثير قرائت آن در عمل، اخلاق و ذات انسان.
26. برشمردن ويژگي‏ هاي ماه عظيم رمضان و گزارشي از وظايف و تكاليف مؤمنان در اين ماه.
27. يادآوري روزهاي خجسته و ويژه‏اي مانند جمعه، عيد فطر، عيد قربان و روز عرفه كه با آداب و اعمال و طاعات خاص، نقشي بزرگ در جلب رحمت و مغفرت پروردگار و اصلاح حال بندگان و تصحيح رابطه ايشان با خدا دارند.

اهداف
صحيفه سجاديه، محصول معنوي دوراني خطير و سرنوشت ساز در تاريخ اسلام است؛ دوراني كه فتوحات و كشورگشايي‏ هاي پي در پي مسلمانان، جامعه اسلامي را با دو خطر بزرگ مواجه ساخته بود؛ يكي ورود فرهنگ‏ هاي بيگانه به حريم جامعه ديني و ضعف عقيدتي مسلمانان در مقابل آن فرهنگ‏ ها و ديگري موج راحت‏ طلبي و لذت ‏جويي و دنيا‏زدگي كه با سرازير شدن غنيمت‏ هاي بسيار به سوي سرزمين‏ هاي اسلامي، به راه افتاده بود.
از حدود سال سي‏ام هجري (نيمه دوم دوران خلافت عثمان)، فساد مالي و انحطاط اخلاقي در جامعه اسلامي، گسترش يافت و بزرگان و ثروتمندان قريش كه درآمد كلاني از بيت‏ المال داشتند و از حاتم بخشي‏ هاي خلفاي وقت نيز برخوردار بودند، به ثروت ‏اندوزي روي آوردند و در نتيجه، رفاه ‏طلبي، اشرافيت و تجمل پرستي رواج پيدا كرد و خريدن غلامان و كنيزان، به ويژه كنيزان خواننده و بزم ‏آرا و گردآوردن خانه ‏ها و مستغلات درآمدزا، امري عادي ميان پول داران تلقي شد؛ تا جايي كه اين روش ناپسند و انحطاطي در زمان حكومت يزيد به دو شهر مقدس «مكه» و «مدينه» نيز سرايت كرد و آن دو را نيز آلوده و ناپاك گردانيد.
در كنار اين موقعيت ناهنجار، وقتي ناآگاهي مردم از تعاليم ديني و پيدايش بدعت ‏ها و انحراف‏ هاي عقيدتي را در نظر بگيريم، عمق مصيبت و فاجعه بيشتر نمايان مي ‏شود. به گفته برخي از دانشمندان، بني‏ هاشم در زمان امام سجاد(عليه السلام)، نمي‏ دانستند چگونه نماز بخوانند و چگونه حج به جاي آورند و در واقع، شيعيان درباره احكام ديني جز آن چه از ديگران شنيده بودند، هيچ آگاهي ديگري نداشتند.
آن جا كه فريضه ‏اي همچون نماز كه از اركان اسلام است و هر مسلماني بايد در شبانه روز پنج بار آن را به جاي آورد، در ميان بني‏ هاشم كه بايد در اين مسائل از همه آگاه ‏تر و آشناتر باشند، چنين سرنوشتي يافته بود، مي توان حدس زد كه آگاهي ديني ديگر مردمان و شناخت آن ها از برنامه‏ هاي اسلام، چه اندازه بوده است [مهدي پيشوايي، سيره پيشوايان، نگرشي بر زندگاني اجتماعي، سياسي و فرهنگي امامان معصوم(عليهم السلام)، ص 264 و 268].
امام سجاد(عليه السلام) با درك عميق و همه جانبه اوضاع اجتماعي عصر خودش، با وجود دشواري ‏هاي سياسي و فاصله بزرگي كه حاكميت جور ميان مسلمانان و پيشواي بر حقشان ايجاد كرده بود، با هدف عمل به تكليف الهي خود، قيام كرد و با بهره ‏گيري درست و تأثيرگذار از زبان نيايش و مناجات، به تعميق و ترويج انديشه ‏هاي ديني، همت گماشت؛ تا از اين رهگذر، امت مسلمان را در برابر هجمه‏ هاي فرهنگ بيگانه و امواج دين برانداز دنياطلبي و بي‏بند و باري، مصونيت بخشد و فضيلت‏ هاي فراموش شده دين جدّش رسول خدا را به يادها باز آورد و در مسير پر پيچ و خم زندگي ‏ها، به جريان اندازد.
اقدام امام(عليه السلام)، به حق، يك جهاد فرهنگي و يك مبارزه عظيم در راه تحقق آرمان ‏هاي الهي پيامبر اكرم و احياي ارزش ‏هاي اخلاقي از طريق آراسته شدن به اخلاق نيك و دوري از خصلت‏ هاي ناپسند و سرانجام، رسيدن به حيات طيبه ‏اي بود كه در كلام خداوند به مردان و زنان شايسته و فرهيخته، وعده داده شده است [اشاره به آيه 97 سوره نحل است كه در آن آمده است: «هر مرد و زن مؤمن كه كار نيك انجام دهد، او را به زندگي ‏اي پاك، زنده بداريم و به بهتر از آن چه مي‏كرده ‏اند، به آنها پاداش دهيم»].
اين پيكار معنوي، در طول قرن ‏هاي متمادي، آثار و دست آوردهاي مبارك و گران ارجي را باعث شد و زمينه ‏هاي مناسب بسياري براي بيدار كردن فطرت ‏هاي خفته و دستگيري از فرو افتادگان در گرداب دوري از خدا و مقابله بي‏ تسامح با سلطه ‏گران و دشمنان دروني و بيروني بشر، فراهم آورد.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
4 + 8 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .