سند صحیفه سجادیه

SahifeSajadie.jpgصحيفه پس از قرآن، نخستين و قديم‏ترين مجموعه شيعي است كه از اواخر قرن نخست و اوائل قرن دوم هجري، به صورت كتاب، در دست بوده است و عالمان شيعه، همواره به آن اهتمام و توجه ويژه ‏اي داشته ‏اند.
از صحيفه سجاديه، در اصل دو نسخه وجود داشته كه يكي در اختيار امام باقر(عليه السلام) بود و پس از آن به امام صادق(عليه السلام) رسيد و ديگري در دست زيد بن علي(عليه السلام) بوده كه در جريان مبارزه بر ضد امويان آن را به فرزندش يحيي سپرد.
راوي صحيفه، متوكل بن هارون، پس از شهادت زيد بن علي(عليه السلام)، در ديدار با يحيي بن زيد، از صحيفه ‏اي كه امام صادق(عليه السلام) بر او املا كرده سخن به ميان آورده است. يحيي نيز ياد آور شده كه نسخه دوم صحيفه از پدرش زيد به او رسيده و اكنون در اختيار اوست و يحيي براي اطمينان خاطر و مصون ماندن صحيفه از دستبرد امويان، آن را به متوكل سپرد.
متوكل پس از شهادت يحيي، در مدينه با امام صادق(عليه السلام) ملاقات كرد و پس از نقل ماجراي ديدار خود با يحيي، صحيفه سجاديه با دست خط زيد بن علي(عليه السلام) را به امام(عليه السلام) نشان داد و پس از تأييد امام صادق(عليه السلام) از آن حضرت اجازه خواست كه آن را با نسخه پدر بزرگوارش، امام محمد باقر(عليه السلام)، مقابله كند.
به گفته خود متوكل، آن‌چه امام صادق(عليه السلام) از دعاهاي صحيفه سجاديه براي او املا كرد، 75 باب و دعا بوده كه يازده باب آن را فراموش كرده و تنها 64 دعا را به خاطر سپرده است و از آن 64 دعا آن‏چه هم‏اكنون در صحيفه كامله سجاديه وجود دارد، 54 دعاست كه با تعداد دعاها، در نقل راوي ديگر صحيفه، يعني «محمد بن احمد بن مسلم مطهري»، هماهنگي دارد.
گرچه بيشتر راه‏ هاي نقل صحيفه به جناب يحيي، فرزند زيد شهيد منتهي مي ‏شود كه از پدرش و او از امام زين‏ العابدين(عليه السلام) روايت مي‏ كند، اما راه ‏هاي نقل ديگري نيز وجود دارد كه بعضي از محمد فرزند زيد شهيد و بعضي ديگر از امام صادق(عليه السلام)، صحيفه را نقل كرده ‏اند.
در نسبت صحيفه سجاديه به امام زين ‏العابدين(عليه السلام)، هيچ شك و ترديدي وجود ندارد و دانشمندان بزرگ و سخن شناسان زبردست، در صحت انتساب آن، اختلافي ندارند. ايشان معتقدند كه هرگاه در طول قرن ‏هاي پي در پي، نسخه ‏اي از كتاب ‏هاي روايي يافت شود كه بر آن شرح و تعليقه بسيار نوشته شود و پيوسته روايت شود و شاگردان در خدمت استادان خود آن را قرائت كنند و بشنوند، اين خود برترين دليل بر درستي انتساب آن است [حسن ممدوحي كرمانشاهي، شهود و شناخت، ج 1، ص 204].
افزون بر اين، شماري از عالمان، صحيفه سجاديه را با وجود شهرت و نقل ‏هاي متعدد، بي ‏نياز از بحث سندي مي‏ دانند.
سيدمحمد محقق داماد مي‏ گويد: صحيفه گرامي سجاديه كه به آن «انجيل اهل‏بيت» و «زبور آل رسول» نيز مي‏ گويند، متواتر است و آوردن سندها، تنها براي بيان طريق روايت و اجازه نقل آن است و عالمان و استادان فن، در اجازات خود، بدين شيوه عمل مي‏ كرده ‏اند[همان؛ به نقل از «معالم العلماء»، ص 1].
بعضي ديگر از دانشوران، صحت و دقت و عظمت متن اين صحيفه را بي ‏نياز از بحث سند ديده، صدور آموزه ‏هاي آن را از غيرمعصوم، محال دانسته‏ اند.
آيت‏الله العظمي بروجردي در اين باره مي ‏نويسد: اين كه صحيفه سجاديه از امام سجاد(عليه السلام) است، ترديدي در آن نيست. روش منحصر به فرد، نظم دقيق و منطقي مطالب و مضامين عالي آن، همه گواه اعجازگون بودن اين «زبور آل‌محمد» است [همان؛ به نقل از «البدرالزاهر» ص 25].
بي ‏شك هر كس ذائقه سخن شناسي و معرفت به احوال اشخاص و اوضاع زمان داشته باشد، ترديد نمي‏ كند كه دعاهاي صحيفه، همگي به زبان چهارمين پيشواي شيعه، امام زين ‏العابدين(عليه السلام) جاري شده و صدور آن از غير آن حضرت، غيرممكن است.
كدام سخنور توانا و نويسنده ماهري است كه تصور كند مي‏ تواند با همانند وحي الهي، همسنگي نمايد و با كسي هماوردي كند كه از لوح محفوظ، كمك مي‏ گرفته و خداوند متعال او را روشني بخش و دليلِ راه بندگان به سوي بهشت قرار داده و به ياري فرشتگانش، او را تأييد كرده است.
ابن شهر آشوب در كتاب «مناقب» خود حكايت مي‏ كند كه در بصره نزد يكي از دانشمندان، يادي از صحيفه كامله به ميان آمد. وي گفت: «بنگريد تا من براي شما مثل آن را انشاء كنم؛ پس قلم به دست گرفت و سر به زير افكند و در همان حال، با سرافكندگي از دنيا رفت» [ابن شهر آشوب، پيشين، ج 2، ص 241].
به جهت همين حقانيت و فرزانگي و علوّ مرتبه است كه اين صحيفه نامي، از ديرباز مورد توجه عالمان و فرهيختگان شيعه بوده و ايشان با توجه به اهميت و جايگاه ممتاز آن در تربيت اخلاقي – ديني افراد و جوامع بشري، به شرح و تبيين و ترويج آموزه هاي اين ميراث گران‏بهاي الهي و تكميل تعداد دعاهاي آن، همت گماشته، تأليفات پرشماري را در اين زمينه از خود بر جاي نهاده ‏اند.
در اين جا براي نمونه، به دو نوع از اين تلاش ‏هاي ماندگار، يكي «مستدركات» [مستدركات به مجموعه‏ هايي گفته مي‏ شود كه دعاهايي از امام سجاد(عليه السلام) را كه در صحيفه سجاديه نيامده، در خود جاي داده ‏اند.] و ديگري شروح و تعليقه ‏هاي صحيفه اشاره و نمونه‏ هايي را ذكر مي‏ كنيم:
اول. مستدركات
1. الصحيفه الثانيه، شيخ محمد بن حسن حرّ عاملي، صاحب كتاب شريف «وسايل الشيعه».
2. الصحيفه الثالثه، ميرزا عبدالله افندي، مؤلف كتاب «رياض العلماء».
3. الصحيفه الرابعه، محدث بزرگ، ميرزا حسين نوري.
4. الصحيفه الخامسه، علامه سيد محسن امين حسيني عاملي.
5. الصحيفه السادسه، شيخ محمد باقر بن محمد حسن بيرجندي قائيني.
6. الصحيفه السابعه، شيخ هادي بن عباس آل كاشف الغطاء.
7. ملحقات الصحيفه السجاديه، شيخ محمد معروف به تقي زيابادي قزويني؛ يكي از شاگردان برجسته مرحوم شيخ بهايي.

دوم. شرح‏هاي عربي
شيخ آقا بزرگ تهراني، عالم و كتاب شناس معروف، در كتاب گران‏سنگ «الذريعه الي تصانيف الشيعه»، حدود پنجاه شرح و تعليقه بر صحيفه سجاديه را نام برده است [ شيخ آغا بزرگ الطهراني، الذريعه الي تصانيف الشيعه، ج 3، ص 335 تا 359.].
بي ‏شك از روزگار تأليف كتاب الذريعه 1355ق. تاكنون، شرح‏ هاي متعدد ديگري نيز به نگارش درآمده كه هر يك به نوبه خود كاري ارزشمند و در خور توجه به شمار مي ‏آيد. در فهرست زير، تنها از بعضي شرح ‏هاي چاپ شده و در دسترس، نام آورده‏ ايم و از آن دسته تأليفاتي كه در شرح و توضيح يك يا چند دعاي خاص از صحيفه نوشته شده، صرف نظر شده است:
1. حاشيه الصحيفه السجاديه، سيد محمد باقر بن محمد حسيني استرآبادي، معروف به ميرداماد.
2. تعليقات علي الصحيفه السجاديه، ملامحسن بن مرتضي فيض كاشاني.
3. رياض السالكين في شرح صحيفه سيد الساجدين(عليه السلام)، سيد علي خان حسيني حسني مدني شيرازي كه بهترين، معتبرترين و در عين حال بزرگ‏ترين شرح بر صحيفه سجاديه است.
4. رياض العارفين في شرح صحيفه سيد الساجدين، محمد بن محمد دارابي.
5. رياض العابدين في شرح صحيفه مولانا و مولي المؤمنين علي بن الحسين زين‏العابدين(عليه السلام)، بديع الزمان قهپايي.
6. آفاق الروح في ادعيه الصحيفه السجاديه، محمد حسين فضل الله.

سوم. شرح‏هاي فارسي
1. ترجمه و شرح مفصل صحيفه سجاديه، علامه حاج ميرزا ابوالحسن شعراني.
2. ترجمه و شرح صحيفه كامله سجاديه، حاج سيد علي نقي فيض ‏الاسلام.
3. ديار عاشقان، تفسير جامع صحيفه سجاديه، حسين انصاريان.
4. شهود و شناخت، ترجمه و شرح صحيفه سجاديه، آيت‏الله حسن ممدوحي كرمانشاهي.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
9 + 0 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .