قرآن پاسخگوی نیازهای انسان معاصر نیست! - "نقد دکتر سها"

يکي از پيش‌فرض‌ها و مباني ادعايي دکتر سها در کتاب نقد قرآن آن است که قرآن کتابي است متعلق به 14 قرن قبل و نمي‌تواند پاسخگوي نيازهاي متنوع انسان معاصر باشد.
دکتر سها در جاهاي مختلف کتاب به اين مطلب اشاره کرده است و مي‌توانيم بگوييم يکي از پيش‌فرض‌ها و مباني اصلي کتاب وي همين مطلب است.
مثلاً ايشان در اين مورد مي‌نويسد: «مسلمانان به جاي اينکه براي امور اجتماعي، تربيتي، سياسي، اقتصادي، حقوقي و قضايي به کتب علمي مراجعه کنند به کتب ديني نوشته شده در 1400 سال پيش مراجعه مي‌کنند، اين يعني سلب آزادي عقلي و عملي و رکود و سکون»1.

بررسي:
با تحليل ديدگاه فوق از دکتر سها به پرسش‌ها و پيش‌فرض‌هاي زير مي‌رسيم:
1ـ قرآن کريم متعلق به جامعه چهارده قرن پيش است و زمان‌مند و مکان‌مند است.

2ـ قرآن کريم پاسخگوي نيازهاي انسان معاصر نيست و نمي‌تواند در حوزه‌هاي تربيتي، اقتصادي، حقوقي، اجماعي و... پاسخگو باشد.

3ـ براي تأمين نيازهاي انسان معاصر بايد به کتب علمي جديد (علوم انساني و دستاوردهاي علمي نوآمد) مراجعه کرد.

پاسخ اجمالي:
در مورد زمان‌مندي و مکان‌مندي قرآن (يعني تعلق قرآن به فرهنگ عرب صدر اسلام) ذيل مبحث قرآن و فرهنگ زمانه مطالب مفصلي بيان کرديم. و روشن شد که قرآن کتابي فرازماني و فرامکاني است.
پاسخگويي قرآن به نيازهاي معاصر مورد توجه دانشمندان مسلمان در عصر حاضر بوده و نظريه‌هاي مختلفي در اين زمينه ارائه و گاهي اجرا شده است که به صورت اجمالي به آنها اشاره مي‌کنيم:
1ـ نظريه بازگشت به قرآن (رجوع الي القرآن ـ عود الي القرآن) يعني بيرون آوردن قرآن از مهجوريت و سريان تعاليم قرآن در امور اجتماعي (اعم از سياسي، اقتصادي و...). نظريه‌پرداز اين مورد سيد جمال‌الدين اسدآبادي بود که در خطبه مشهور ايشان (عود الي القرآن) و آثار او مطرح شده است.

2ـ نظريه‌هاي به رسميت شناختن مکمل‌هاي قرآن توسط خود قرآن که موجب مي‌شود قرآن قابل انطباق با نيازهاي جديد هر عصر باشد.

الف: سنت پيامبر( و اهل‌بيت( بيان کننده جزئيات مورد نياز در کنار قرآن (حجيت پيامبر( بر اساس آيه 44 سوره نحل و حجيت سنت اهل‌بيت بر اساس حديث ثقلين).

ب: برهان‌ها و بناهاي عقلائي مورد تأييد قرآن قرار گرفت تا نيازهاي عقلايي انسان در هر عصر تأمين شود. (کلّ ما حکم به العقل، حکم به الشرع) نظريه‌پرداز اين دو حوزه شهيد مطهري در کتاب اسلام و مقتضيات زمان است.

ج: اعتبار بخشي به عرف بر اساس آيه (وامر بالعرف، اعراف/ 199) که بسياري از نيازهاي متغير انسان را تأمين مي‌کند.

د: منطقة الفراغ يعني حوزه‌هايي که احکام اوليه اسلامي در آنها موجود نيست و بر اساس مقتضيات و مصالح احکام ولي امر و دولت اسلامي آنها را مشخص مي‌کند.
نظريه‌پرداز در اين زمينه شهيد صدر است که در کتاب اقتصادنا مطرح کرده است.

3ـ نظريه‌هاي مربوط به محتواي قرآن که تأمين کننده نيازهاي انسان در هر عصري است. از جمله:
الف: قضاياي کلي قابل انطباق با مصاديق جديد در هر عصر مثل وفاي به عهد، عقود، تعاون و... .

ب: احکام ثابت و متغير؛ يعني احکام ثانويه و احکام حکومتي که طبق ضرورت و مصلحت در هر عصر تغيير مي‌کند و نيازهاي انسان را پاسخ مي‌دهد.
نظريه‌پرداز اين دو مورد نيز شهيد مطهري در کتاب اسلام و مقتضيات زمان است.

ج: نقش زمان و مکان در تغيير موضوعات و به دنبال آن تغيير احکام مربوطه، مثل اينکه شطرنج از وسيله قمار بودن به وسيله‌اي ورزشي تغيير کاربرد داد و حکم بازي با آن از حرمت به حليت تغيير کرد. نظريه‌پرداز اين مورد امام خميني( است که در نامه‌ها و فتاواي اواخر عمرش بيان کرد که در صحيفه نور آمده است.

د: نظريه بطن قرآن آيت الله معرفت که در مقدمه کتاب التفسير الاثري الجامع جلد اول مطرح کرد و موجب پيام‌گيري از آيات و تطبيق بر مصاديق جديد در هر عصر مي‌شود.

4ـ نظريه‌هاي روش‌شناسانه در مورد قرآن از جمله:
الف: نظريه نسخ مشروط و تدريجي و تمهيدي) آيت الله معرفت که در کتاب شبهات و ردود مطرح کرد که در مورد برده‌داري و شبهات زنان و امثال آن اجرا مي‌شود.

ب: تفسير موضوعي ميان‌رشته‌اي قرآن و علوم در حوزه هاي مختلف علوم انساني مثل قرآن و تربيت، اقتصاد، سياست، حقوق، جامعه‌شناسي، روان‌شناسي و... که موجب جهت‌دهي به علوم انساني و تغيير مباني، اهداف و روش‌هاي آنها شده و علوم انساني جديدي به جهان عرضه مي‌کند.
نظريه‌پرداز اين مورد دکتر رضايي اصفهاني در کتاب منطق تفسير قرآن (3) است.
نتيجه اينکه قرآن مي‌تواند پاسخگوي نيازهاي انسان معاصر باشد و راهکارهاي متعددي توسط دانشمندان اسلامي در اين مورد ارائه شده است و علاوه بر آن قرآن مي‌تواند نواقص علوم انساني بشري در حوزه مباني، اهداف و... را جبران کند و با جهت‌دهي الهي آنها، انسان را به سعادت برساند.

منابع
1. نقد قرآن، دکتر سها، ص 529 ـ 530.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
9 + 1 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .