مصادیق صحیح اعجاز علمی

موارد اعجاز علمى در قرآن:
در مورد اعجاز علمى قرآن افراط و تفريط شده است يعنى برخى افراد اعجاز علمى قرآن را به طور كلى منكر شده‏اند (همان طور كه گذشت) و برخى افراد در آيات زيادى ادعاى اعجاز علمى كرده‏اند، كه برخى از اين موارد قابل قبول است اما برخى موارد قابل نقد و صاحب‌نظران رد كرده‏اند. اينك در اينجا موارد ادعاى اعجاز علمى در قرآن را بررسى مى‏كنيم:
اول: مواردى كه ادعاى اعجاز علمى شده و قابل دفاع شمرده شده است:
1 . نيروى جاذبه:
در دو آيه قرآن (رعد / 2 و لقمان / 10 - رفع - خلق السموات بغير عمدٍ ترونها) بيان شده كه خدا آسمان‏ها را بدون ستون ديدنى برافراشته است.1
برخى دانشمندان و مفسران همچون آيت اللَّه مكارم شيرازى (نمونه، ج 17، ص 29 و ج 10، ص 110 - 111 و پيام قران، ج 8، ص 146 و آيت اللَّه حسين نورى (دانش عصر فضا، ص 55 - 56) آيات فوق را اشاره به نيروى جاذبه و اعجاز علمى قرآن دانسته‏اند، چرا كه نيروى جاذبه توسط ابوريحان بيرونى (440 ق)2 و طبق مشهور توسط نيوتن (1643 - 727 م) در قرن هفدهم ميلادى كشف شد3 سپس اشاره قرآن به ستون‏هاى نامرئى بين كرات آسمانى نوعى رازگوئى علمى قرآن است.
البته برخى از صاحب‌نظران نيز آيات فوق را اشاره‏اى به نيروى جاذبه دانسته‏اند اما ادعاى اعجاز علمى نكرده‏اند4 و برخى دانشمندان نيز آيات ديگر قرآن (مرسلات/ 25 و فاطر / 41) را اشاره‏اى به نيروى جاذبه دانسته‏اند ولى ادعاى اعجاز علمى در آن مورد نكرده‏اند.5
با توجه به اينكه واژه «عمد» جمع و به معناى «ستون‏ها» است، ممكن است نيروى جاذبه يكى از مصاديق آيه باشد يعنى احتمال دارد نيروها (= ستون‏ها)ى متعددى بين كرات آسمانى وجود داشته باشد كه هنوز كشف نشده باشد.
البته پذيرش اينكه آيات (رعد / 2 و لقمان / 10) بر نيروى جاذبه دلالت كند متوقف بر آن است كه واژه «سماوات» به معناى كرات آسمانى باشد. چون اين واژه در قرآن داراى معانى متعدد (مثل: جهت بالا، جوّ زمين، كرات آسمانى، آسمان معنوى و...)6 است، ولى در اينجا مى‏توان ادعا كرد كه كرات آسمانى مى‏تواند از مصاديق آيات فوق باشد.
بنابراين برخى محققان برآنند كه مى‏توان گفت كه: آيات (رعد / 2 و لقمان / 10) به نيروى جاذبه اشاره دارد و با توجه به عدم آگاهى مردم و دانشمندان عصر نزول قرآن، از نيروى جاذبه، عظمت بيانات قرآن و رازگوئى و اعجاز علمى آن در اين مورد روشن مى‏شود.7

2 . حركت‏هاى خورشيد:
قرآن در آيات متعددى (يس/ 40ـ37، انبياء/ 33، رعد/ 2، فاطر/ 13، زمر/ 5، لقمان/ 29 و ابراهيم/ 33) به حركت‏هاى خورشيد اشاره كرده و برخى صاحب‌نظران اين آيات را اعجاز علمى قرآن دانسته‏اند چرا كه به حركت‏هاى مختلف خورشيد اشاره دارد كه بر خلاف تصورات رايج در محافل علمى عصر نزول بوده است. آنان آيات فوق را اشاره به حركت‏هاى زير مى‏دانند:
الف: حركت انتقالى مستقيم خورشيد درون كهكشان راه شيرى، يعنى حركت طولى خورشيد به سمت معين يا ستاره‏اى دور دست.8 البته در اين تفسير (الشمس تجرى لمستقر لها(، (يس / 38) «لام» به معناى «الى» (= به سوى) و «مستقر» اسم مكان مى‏باشد.9
البته مفسران و صاحب‌نظران متعددى اين حركت خورشيد را از قرآن برداشت كرده‏اند10 اما گودرز نجفى آن را اعجاز علمى قرآن دانسته است. چرا كه اخترشناسان جديد همچون كوپر نيك (1544 م) و كپلر (1650 م) و گاليله بر آن بودند كه خورشيد ثابت ايستاده است11 و حتى ادعا نامه‏اى كه عليه گاليله در دادگاه قرائت شد او را متهم به اعتقاد به سكون خورشيد كردند. (كه بر خلاف گفته كتاب مقدس بود كه مى‏گفت: (خورشيد) مثل پهلوان از دويدن در ميدان شادى مى‏كند.)12 و گاليله حاضر نشد حركت خورشيد را بپذيرد.13
ولى در سال‌هاى بعد كشف شد كه خورشيد نيز داراى حركت‏هاى واقعى متعدد (حركت انتقالى ـ وضعى ـ درونى) است.
چون كه «فلك» به معناى مجراى كرات آسمانى14 يا مسير دورانى آنها اطلاق مى‏شود،15 يعنى كرات آسمانى در مسيرى دورانى شناورند.16
البته اين مطلب قرآن (حركت خورشيد بر مدار) بر خلاف ديدگاه هيئت بطلميوسى17 است كه در عصر نزول در محافل علمى رايج بوده و تا هفده قرن بر فكر بشر سايه افكنده بود. بر اساس هيئت قديم افلاك حركت مى‏كنند و ستارگان در فلك ثابت هستند ولى از آيه استفاده مى‏شود كه خورشيد حركت دورانى دارد و مدارى شناور است.
برخى از دانشمندان به مطالب فوق تصريح كرده‏اند18 و آيت اللَّه مكارم شيرازى در تفسير نمونه (ج 18، ص 6 - 389) اين مطالب را اعجاز علمى قرآن مى‏داند.
ج: حركت وضعى خورشيد، يعنى خورشيد به دور خود مى‏چرخد و در قرارگاه خود جريان دارد. (وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَّهَا(، (يس / 38) البته اين معنا بنابراين است كه «لام» به معناى «فى» (= در) باشد و «مستقر» به معناى اسم مكان باشد.
برخى صاحبنظران همين معنا را از آيات برداشت كرده‏اند19 و احمد محمد سليمان در «القرآن و العلم» (ص 5 - 36) اين مطلب را اعجاز علمى قرآن شمرده است. چرا كه حركت وضعى خورشيد از مطالبى است كه در عصر نزول كشف نشده بود.
د: ادامه حيات خورشيد تا زمان معين، يعنى خورشيد بر اثر انفجارات هسته‏اى و سوخت مواد درونى آن تا چند ميليارد سال ديگر عمرش به پايان مى‏رسد.20
از اين رو برخى مفسران (كُلٌّ يَجْرِي لاَِجَلٍ مُسَمّىً(، (رعد / 2) را اشاره به همين مطلب علمى دانسته‏اند.21
هـ : حركات درونى خورشيد، يعنى در خورشيد دائماً انفجارات هسته‏اى صورت مى‏گيرد تا انرژى نور و گرما توليد كند، و همين انفجارات باعث زير و رو شدن مواد مذاب داخل خورشيد مى‏شود كه گاهى تا كيلومترها پرتاب مى‏شود.22
برخى محققان از تعبير «تجرى» به معناى جريان داشتن و تفاوت آن با «تحرك» از آيه (38 / يس) استفاده كرده‏اند كه خورشيد نه تنها حركت مى‏كند بلكه جريان دارد يعنى همچون آب در حال حركت زير و رو مى‏شود و اين نكته‏اى لطيف و علمى است كه قرآن بدان اشاره كرده و در عصر جديد كشف شده است و مى‏تواند اعجاز علمى قرآن باشد. البته اگر «تجرى» را كنايه از شناور بودن در فضا ندانيم.23
برخى از محققان با نقد موارد فوق به اين نتيجه رسيده‏اند كه اشارات قرآن به حركت‏هاى خورشيد نوعى رازگويى علمى است، اما در بخشى كه قبلاً توسط كتاب مقدس گزارش شده بود يعنى حركت انتقالى دورانى خورشيد، اعجاز علمى نيست اما در بخش‏هايى كه بر خلاف هيئت بطلميوسى رايج در زمان نزول بيان داشته است (مثل حركت انتقالى مستقيم، حركت وضعى و حركت تا زمان معين و حركت درونى خورشيد) اگر به قطعيت برسد، اعجاز علمى قرآن است.24

3 . زوجيّت:
در آيات متعددى از قرآن به زوجيت ميوه‏ها و گياهان و انسان‏ها اشاره شده است (رعد / 2 و شعراء / 7 و يس / 36 و همين مضمون در حج / 5 و لقمان / 10 و ق / 7 و طه / 53 و اعراف / 189) و در برخى آيات به زوجيت چيزهايى اشاره مى‏كند كه انسان اطلاعى ندارد (يس / 36) و در برخى آيات سخن از زوجيّت همه موجودات است (وَمِن كُلِّ شَيْ‏ءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّمْ تَذَكَّرُونَ( (ذاريات / 49).
واژه «زوج» در عالم حيوانات به نر و ماده گفته مى‏شود و در غير حيوانات به هر كدام از دو چيزى كه قرينه يكديگر است گفته مى‏شود و به چيزهاى مقارن مشابه و متضاد نيز اطلاق مى‏شود.25 از اين رو برخى واژه زوج را در مورد ذرات درون اتم (الكترون و پروتون) و نيروهاى مثبت و منفى به كار برده‏اند.26
بسيارى از مفسران و صاحب‌نظران با شگفتى، آيات فوق را از اشارات علمى قرآن به مسأله زوجيت گياهان و زوجيّت عام موجودات دانسته‏اند27 و محمدتقى شريعتى اين مطلب را اعجاز علمى قرآن دانسته است (تفسير نوين، ص 11) چرا كه انسان‏ها از قديم مى‏دانستند كه برخى گياهان مثل نخل زوج هستند و مسأله زوجيّت گياهان توسط كارل لينه (1707 - 1787 م) گياه‏شناس معروف سوئدى در سال 1731 م) ابراز شد.
بنابراين مردم عصر نزول قرآن از زوجيّت همه گياهان اطلاع نداشتند. ولى قرآن نه تنها به اين مطلب اشاره كرد. (رعد / 3، شعراء / 7 و...) بلكه به زوجيّت همه موجودات اشاره كرد (ذاريات / 49) كه تا قرن اخير كسى از آن اطلاع نداشت.28
بنابراين اشاره علمى قرآن به زوجيت گياهان و زوجيت عام موجودات نوعى رازگويى قرآن است كه حكايت از اعجاز علمى اين كتاب مقدس دارد.
البته برخى از محققان برآنند كه هر چند اشارات علمى قرآن در اين موارد مى‏تواند اعجاز علمى بشمار آيد اما تطبيق آيه (ذاريات / 49) با مواردى همچون الكترون‏ها، پروتون‏ها و كوارك‏ها قطعى نيست و حداكثر اين موارد ممكن است از مصاديق آيه مذكور بشمار آيد.29

4 . لقاح (زايا كردن گياهان و ابرها توسط بادها):
در برخى آيات قرآن به بادهاى زايا و باردار كننده اشاره كرده است (كَذلِكَ نَسْلُكُهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ(، (حجر / 12) مفسران و صاحب‌نظران آيه فوق را به دو صورت تفسير كرده‏اند:
الف: برخى برآنند كه اين آيه به لقاح گياهان اشاره دارد يعنى ابرها فرستاده مى‏شوند تا گرده‏هاى گياهان نر را به گياهان ماده برسانند و آنان را زايا كنند،30 و احمد محمد سليمان اين مطلب را اعجاز قرآن دانسته است چرا كه بشريت در اواخر قرن هيجدهم يا اوايل قرن نوزدهم به مسأله تلقيح پى برد، درحالى كه قرآن قرن‏ها قبل از آن تذكر داده بود.31
ب: برخى ديگر از صاحب‌نظران و مفسران آيه فوق را اشاره به لقاح ابرها و بارور شدن آنها دانسته‏اند32 چرا كه در ادامه آيه مسأله نزول باران را مطرح مى‏كند كه نتيجه لقاح ابرهاست و احمد امين اين آيه را يك معجزه جاودانى مى‏داند كه حدود هزار و سيصد و نود سال پيش موضوعى را بيان كرده كه عصاره و نتيجه تحقيقات جديد است چرا كه منظور از آيه همان تأثيرى است كه باد در اتحاد الكتريسته مثبت و الكتريسته منفى در دو قطعه ابر و آميزش و لقاح آنها دارد.33
البته مانعى ندارد آيه فوق اشاره به لقاح ابرها و گياهان مرده باشد34 چرا كه بخش اول آيه يك مطلب كلى را مى‏گويد (زاياگرى بادها) كه اعم از لقاح ابرها و گياهان است ولى در ادامه آيه يكى از نتايج اين لقاح را تذكر مى‏دهد كه همان نزول باران از ابر است. همان‌طور كه لقاح گياهان نيز يكى از مصاديق آنها است.35
البته اشاره علمى قرآن به لقاح ابرها اعجاز علمى قرآن است چرا كه اين مطلب تا سال‌هاى اخير براى بشر كشف نشده بود اما اشاره قرآن به لقاح گياهان اعجاز علمى قرآن بشمار نمى‏آيد چرا كه انسان‏هاى صدر اسلام به طور اجمالى از تأثير گرده‏افشانى برخى گياهان (همچون خرما) اطلاع داشتند.36

5 . چينش مراحل آفرينش انسان:
قرآن كريم در آيات متعددى از آفرينش انسان و مراحل آن ياد كرده است (مؤمنون / 12ـ14، حج/ 5، غافر/ 67، قيامت/ 37ـ39، علق/ 2، طارق/ 6، دهر/ 2، سجده/ 6 ـ 9 و...) از اين آيات مى‏توان استفاده كرد كه مراحل زندگى انسان پانزده مرحله است كه عبارتند از:
1 - خاك (يعنى تراب وطين، حج/ 5، مؤمنون/ 12 و غافر/ 67)37
2 - مرحله آب (يعنى ماء، ماء دافق، ماه مهين، طارق / 6، سجده / 6 - 9)38
3 - مرحله منى (نطفة من منى، قيامت / 37 - 39)
4 - مرحله نطفه مخلوط (نطفه امشاج، دهر / 2)
5 - مرحله علقه (مؤمنون / 12 - 14، حج / 5، غافر / 67)
6 - مرحله مضغه (مؤمنون / 12 - 14 و حج / 5)
7 - مرحله تنظيم و تصوير و شكل‏گيرى (سجده / 6 - 9)
8 - مرحله شكل‏گيرى استخوان‏ها (مؤمنون 12 - 14)
9 - مرحله پوشاندن گوشت بر استخوان‏ها (همان)
10 - مرحله آفرينش جنس جنين (قيامت / 37 - 39)
11 - مرحله آفرينش روح يا دميدن جان در انسان و پيدايش گوش و چشم (سجده / 6 - 9 و مؤمنون / 14)
12 - مرحله تولد طفل (غافر / 67)
13 - مرحله بلوغ (مؤمنون / 12 - 14، حج / 5 و غافر / 67)
14 - مرحله كهنسالى (حج / 5 و غافر / 67)
15 - مرحله مرگ (همان‏ها)39

البته توضيح هر كدام از اين مراحل بر اساس آيات قرآن و علوم پزشكى نياز به شرح و توضيح دارد ولى اين آيات اشارات علمى ارزنده‏اى را در بردارد كه برخى پزشكان را به حيرت آورده و آنها را دليل اعجاز علمى قرآن بلكه اعجاز بلاغى قرآن دانسته‏اند.40
و برخى ديگر صاحب‌نظران غربى همچون دكتر موريس بوكاى معتقدند كه:
«بايد همه بيانات قرآنى را با معلومات اثبات شده عصر جديد مقايسه كرد، موافق بود نشان با اينها واضح است ليكن همچنين بى‏نهايت مهم است كه آنها را با عقايد عمومى كه در اين خصوص در جريان دوره وحى قرآنى شايع بود مواجهه داد تا معلوم گردد انسان‏هاى آن زمان تا چه اندازه از نظراتى شبيه آنچه در قرآن درباره اين مسائل عرضه شده دور بوده‏اند.
فى‏الواقع اين فقط در جريان قرن نوزدهم است كه ديد تقريباً روشنى از اين مسائل پيدا مى‏كنيم. در تمام مدت قرون وسطى، اساطير و نظارت صورى بى‏پايه، منشأ متنوع‏ترين آراء و تا چندين قرن پس از آن سارى و جارى بود.
آيا مى‏دانيد كه مرحله‏اى اساسى در تاريخ جنين‏شناسى تصديق «هاروى»41 در سال 1651 م بود مشعر به اينكه «هر چيزى كه مى‏زايد در آغاز از تخمى مى‏آيد.» و اينكه جنين به تدريج بخشى پس از بخشى درست مى‏شود؟ [...] اين بيش از هزاره‏اى پيش از آن عصر است، كه در آن عقايدى تخيلى شايع بود و انسان‏ها قرآن را مى‏شناختند. بيانات قرآن در باب توليد مثل انسان، حقايق اساسى را كه انسان‏ها قرونى چند براى كشف آن گذراندند، با اصطلاحات ساده اشعار داشته است.»42
برخى از محققان نيز برآنند كه هر چند بيان هر كدام از اين مراحل آفرينش انسان به تنهائى نمى‏تواند دليل مستقلى بر اعجاز علمى قرآن باشد ولى با توجه به گواهى دانشمندان بر اينكه مردم عصر نزول قرآن، آگاهى از اين نظم و چينش مراحل آفرينش انسان نداشتند، بيان اين مراحل و چينش آن نوعى رازگويى علمى است كه مى‏تواند اعجاز علمى قرآن بشمار آيد.43

منابع
1 . البته اين تفسير بنابراين است كه جمله «ترونها» را صفت «عمد» بدانيم ولى اگر «بغير عمد» متعلق به «ترونها» باشد معنا مى‏شود كه: خدا (همان‌گونه كه) مى‏بينيد خدا آسمانها را بدون ستون آفريد.» بنابراين معناى دوم آسمانها اصلاً ستون ندارد تا ديده شود. ولى معناى اول با ظاهر آيه سازگارتر است چون تقديم و تأخير لازم نمى‏آيد و توسط روايت امام رضا( (ثم عمد و لكن لا ترونها - برهان، ج 2، ص 278) تقويت مى‏شود.
2 . مطالب شگفت‏انگيز قرآن، گودرز نجفي، ص 41.
3 . تاريخ علوم، ص‏ 264، (البته برخى نويسندگان در اين‌كه مبتكرنيروى جاذبه نيوتن باشد، در صحت داستان سيب ترديد مى‏كنند، نك: دانش عصر فضا، ص‏44.
4 . نك: معارف قرآن، استاد مصباح يزدى، ص 247 - 248 و مطالب شگفت‏انگيز قرآن، گودرز نجفى، ص 41 - 46 و المعجزة القرآنية، دكتر محمد حسن هيتو، ص 180 و التمهيد فى علوم القران، آيت اللَّه معرفت، ج 6، ص 122 - 128 و نگرشى بر علوم طبيعى در قرآن، لطيف راشدى، ص 50.
5. اعجاز قرآن از نظر علوم امروزى، يداللَّه نيازمند شيرازى، ص 88 - 99 و الفرقان فى تفسير القران دكتر صادقى، ج 21، ص 341 و مطالب شگفت‏انگيز قرآن، گودرز نجفى، ص 43 و دانش عصر فضا، نورى، ص 55 و تفسير نمونه، ج 18، ص 187.
6 . نك: التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، مصطفوى، ماده «سمو» و تفسير نمونه، ج 1، ص 65 و پژوهشي در اعجاز علمى قرآن، محمدعلي رضايي اصفهاني، ص 126.
7. نك: پژوهشى در اعجاز علمى قرآن، پيشين، ص 155.
8 . نام اين ستاره را «وِگاه» (تفسير نمونه، ج 18، ص 382) يانس ثابت (تفسير الميزان، ج 17، ص 89 و مطالب شگفت‏انگيز قرآن، گودرز نجفى، ص 25 - 26) و يا مجموعه نجوم هركپل يا ستار‌اى بر ران راست «جائى» (اسلام و هيئت، ص 181) بيان كرده‏اند.
9 . لام در آيه (لمستقر لها) ممكن است به معناى الى - فى - تأكيد باشد و «مستقر» مى‏تواند مصدر ميمى، اسم زمان يا اسم مكان باشد (نك: الميزان، ج 17، ص 79 و ص 89 و اسلام و هيئت ص 184 و نمونه، ج 18، ص 382.
10 . الميزان، نمونه، اسلام و هيئت، همان‏ها و دانش عصر فضا، پيشين، ص 25 - 36 و الجواهر فى تفسير القرآن، طنطاوى، ج 9، ص 172 و زنده جاويد و اعجاز قرآن، مهندس محمدعلى سادات، ص 28 - 39 و قرآن و آخرين پديده‏هاى علمى، مهندس جعفر رضايى‏فر، ص 131 و القرآن الكريم و العلم الحديث، دكتر منصور محمد حسب النبى، ص 264.
11 . مطالب شگفت‏انگيز قرآن، پيشين، ص 24 و راه تكامل، احمد امين، ج 5، ص 9 و اسلام و هيئت، شهرستانى، ص 179.
12 . كتاب مقدس، مزامير، زبور داود، مزمور 19 / 5.
13 . خواب‌گردها، آرتور كوستلر، ترجمه منوچهر روحانى، ص 590.
14 . مفردات راغب، ماده «فلك».
15 . نمونه، ج 18، ص 387.
16 . مفردات راغب، ماده «سبح».
17 . بطلميوس، از دانشمندان قرن دوم ميلادى (فرهنگ دانستنيها، محمدنژاد، ج 1، ص 752) البته برخى يادآورد شده‏اند كه در تاريخ سه دانشمند يونانى به نام بطلميوس خوانده مى‏شدند كه عبارتند از: بطلميوس غريب، بطلميوس داس و بطلميوس قلوذى كه اين سومى همان است كه هيئت بطلميوسى به نام اوست و متولد 140 قبل از ميلاد است (اسلام و هيئت، گفتار سوم (كج) و ص 5.
18 . مقايسه‏اى ميان تورات، انجيل، قرآن و علم، دكتر موريس بوكاى، ترجمه دبير، ص 215 - 216 و دانش عصر فضا، حسين نورى، ص 26 و ص 35 - 36 و معارف قرآن، مصباح يزدى، ص 252.
19 . نمونه، ج 18، ص 382 و اسلام و هيئت، ص 186 و دانش عصر فضا، ص 26 و ص 5 - 36 و پيشگويي‌هاى علمى قرآن، مصطفى زمانى، ص 34.
20 . عمر خورشيد را كلاً ده ميليارد سال تخمين مى‏زنند كه پنج ميليارد سال آن سپرى شده است (نك: فيزيك نوين، دكتر اريك اوبلاتر، ص 21 - 20، ترجمه بيضاوى و...).
21 . دانش عصر فضا، پيشين، ص 35.
22 . در خورشيد هسته‏هاى اتم‏هاى هيدروژن به هليوم تبديل مى‏شود كه ذوب هسته‏اى با جوشش هسته‏اى نام دارد. خورشيد در هر دو ساعت و چهل دقيقه سطح آن با سرعت شش كيلومتر به داخل و خارج مى‏رود و قطر آن ده كيلومتر تغيير مى‏كند و اين تپش خورشيد است و در اثر ميدان‏هاى مغناطيسى اطراف لكه‏ها به وجود مى‏آيد و با سرعت 1600000 كيلومتر در ساعت از خورشيد فوران مى‏كند و به سرعت خاموش مى‏شود. (نك: فيزيك نوين، پيشين، ص 20 و مجله اطلاعات علمى، ش 193).
23 . پژوهشى در اعجاز علمى قرآن، پيشين، ج 1، ص 168.
24 . همان، ص 169.
25 . نك: مفردات راغب اصفهانى، ماده «زوج» و تفسير نمونه، ج 18، ص 377 - 378.
26 . نك: تفسير نمونه، همان و اعجاز قرآن، علامه طباطبايي، ص 15 ويراسته عليرضا ميرزا محمد، رابطه علم و دين، عباسعلى سرفرازى، ص 35 - 36 ومطالب شگفت‏انگيز قرآن، پيشين، ص 57 و 60 و القرآن و الطب، دكتر دياب و دكتر قرقوز، ص 27 و 28 و زنده جاويد و اعجاز جاويدان، پيشين، ص 39 - 43 و نگرشى بر علوم طبيعى در قرآن، پيشين، ص 24.
27 . نك: نمونه، همان و اعجاز قرآن، علامه طباطباى، ص 15 ويراسته عليرضا ميرزا محمد، رابطه علم و دين، پيشين، ص 35 - 36 و مطالب شگفت‏انگيز قرآن، پيشين، ص 57 و 60 و القرآن و الطب، دكتر دياب و دكتر قرقور، ص 27 و 28 و زنده جاويد و اعجاز جاويدان، پيشين، ص 39 - 43 و نگرشى بر علوم طبيعى در قرآن، پيشين، ص 24.
28 . وجود ذرات درون اتم با بار منفى و پروتون با بار مثبت، را ماكس پلانك فيزيكدان نامى قرن بيستم كشف كرد. (نك: ماكس پلانك، تصوير جهان در فيزيك جديد، ترجمه مرتضى صابر، ص 95)
29 . پژوهشى در اعجاز علمى قرآن، پيشين، ص 283.
30 . منهج‏الصادقين، ملا فتح‏اللَّه كاشانى، ج 5، ص 158 و رابطه علم و دين، پيشين، ص 36 و رهبران راستين، عبدالكريم هاشمى‏نژاد، ص 256 - 263 و فروغ دانش جديد در قرآن و حديث، م، حقيقى، ج 2، ص‏23 و مرزهاى اعجاز، سيد ابوالقاسم خوئى، ترجمه جعفر سبحانى، ص 118 و الفرقان و القرآن، خالد عبدالرحمن العك، ص 511.
31 . القرآن و الطب، ص 24 - 26 و تفسير نمونه، ج 11، ص 61 و قرآن و آخرين پيامبر، ص 179.
32 . مجمع‏البيان، ج 3، ص 334 و باد و باران در قرآن، مهندس بازرگان، ص 59 و 126 و نمونه، ج 11، ص 61 و التفسير العلمى فى الميزان، احمد عمر ابو حجر، ص 461 - 463.
33 . راه تكامل، احمد امين، ص 57.
34 . مطالب شگفت‏انگيز قرآن، پيشين، ص 62 و پيشگوئى‏هاى علمى قرآن، مصطفى زمانى، ص 91 - 93.
35 . نك: زنده جاويد و اعجاز جاويدان، پيشين، ص 35 و 36.
36 . پژوهشى در اعجاز علمى قرآن، پيشين، ص 293.
37 . در مورد آفرينش انسان از خاك،دو احتمال وجود دارد، يكى اينكه منظور آفرينش انسان اولى (= آدم) از خاك باشد يا تشكّل انسان از خاك يعنى عناصر خاك در بدن انسان وجود دارد. (نك: پژوهشى در اعجاز علمى قرآن، دکتر محمدعلي رضايي اصفهاني، ج 2، ص 434 به بعد و نيز تفسير نمونه، ج 20، ص 165 و ج 14، ص 23)
38 . در مورد آفرينش انسان از آب، چند احتمال وجود دارد، يكى اينكه حيات همه موجودات زنده بستگى به آب دارد و يا اينكه قسمت عمده بدن انسان و بسيارى از حيوانات را آب تشكيل مى‏دهد و يا اينكه مقصود آفرينش انسان اوليه (آدم) از آب بوده است. (نك: پژوهشى در اعجاز علمى قرآن، همو، ص 438 به بعد و نيز تفسير نمونه، ج 13، ص 396 و ج 15، ص 126 و معارف قرآن، مصباح يزدى، ص 329 و ص 330)
39 . اين دسته‏بندى را از كتاب پژوهشى در اعجاز علمى قرآن، پيشين، ص 432 آورديم ولى برخى از مفسران و پزشكان آيات و مراحل فوق را به گونه‏اى ديگر دسته‏بندى كرده‏اند و مراحل خلقت انسان را هفت مرحله دانسته‏اند (نك: نمونه، ج 20، ص 165 و ج 14، ص 23 و الفرقان و القرآن، پيشين، ص 493 و التمهيد فى علوم القرآن، محمدهادى معرفت، ج 6، ص 80.
40 . طب در قرآن، دكتر دياب و دكتر قرقوز، ترجمه على چراغى، ص 84.
41 . Harvey. پزشك انگليسى (1576 - 1657 م).
42 . مقايسه‏اى ميان تورات، انجيل، قرآن و علم، ص 276 - 277 با تلخيص.
43 . پژوهشى در اعجاز علمى قرآن، پيشين، ص 564.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
5 + 4 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .