مصحف فاطمه (س)

نكته زيبا و دقيقى كه ذهن و انديشه شما را به سوى چنين مقوله و پرسش‏هايى پيرامون آن معطوف داشته است در حقيقت پرداختن به نكته‏اى است كه از ديرباز موضوع بحث و گفت‏وگوى عالمان و انديشمندان بوده است، ورود به اين مقوله مستلزم تمهيداتى است كه ذيلاً بدان اشاره مى‏گردد.
يك. چيستى مصحف‏ كلمه «مُصْحَف» (با هر سه حركت ميم) اكنون بيشتر به معناى «قرآن» به كار مى‏رود؛ اما در لغت به معناى مجموعه برگه‏هايى است كه ميان دو جلد جمع آورى شده است و امروزه «كتاب» خوانده مى‏شود. حسينى جلالى، سيد محمدرضا، تدوين السنة الشريفه، ص 76. بنابراين، منظور از «مصحف فاطمة(س)، كتاب فاطمه(س) است كه در بعضى از روايات اهل سنت نيز به آن اشاره شده است. راويانى چون «ابى‏بن كعب» وجود كتابى نزد آن حضرت(س) را تأييد كرده‏اند. عبود، اسعد، صحيفة الزهرا(س)، ص 58 - 56. بدين ترتيب سخن كسانى مانند «ايجى» در مواقف و «جرجانى» در شرح مواقف و ابو زهره در كتاب «امام صادق(ع)» كه مدعى شده‏اند، شيعه به قرآنى منسوب به فاطمه(س) كه غير از قرآن رايج ميان مسلمانان است، اعتقاد دارد، نادرست است و در عدم رجوع به روايات شيعه و نيز عدم دقت در معناى مصحف ريشه دارد. معروف الحسنى، سيد هاشم، سيرة الائمة الاثنى عشر، ج 1، ص 98 و 99.
مصحف فاطمه و محتواى آن‏ درباره ماهيت اين مصحف در منابع شيعى روايات فراوان يافت مى‏شود. در اين احاديث محتوا حجم، زمان نگارش كيفيت نگارش مصحف بيان شده است. البته در نگاه ابتدايى اختلافاتى ميان اين روايات مشاهده شود؛ اما با كمى دقت توجيه مى‏گردد. مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، ج 26، ص 48 - 38. بعضى از روايات مطالب آن را غير از مطالب قرآن دانسته‏اند. همان، ص 38 و 39. بر اساس شمارى از احاديث در اين كتاب مطالبى چون وصيت حضرت فاطمه(س) همان، ص 43. مصيبت‏هاى فرزندان آن حضرت(س) در طول زمان همان، ص 41.، پيشگويى حوادث آينده همان، ص 44. و تمام پادشاهانى كه بر زمين حكم خواهند حسينى جلالى، سيدمحمدرضا، تدوين السنة الشريفه، ص 77. راند، نوشته شده است. دسته‏اى از روايات نيز از اشتمال اين مصحف بر تمام احكام حلال و حرام حتى حكم عملى كه موجب نصف شلاق مى‏شود بحارالانوار، ص 37.، سخن به ميان آورده‏اند. همان.
بر اساس بعضى از احاديث، امام صادق(ع) حوادث تاريخى اى چون ظهور زنديقان را پيشگويى كرده و گفتارش را به مصحف حضرت زهرا(س) مستند دانسته است. بحارالانوار، ص 44. اين روايات با هم ناسازگار نيستند؛ زيرا ممكن است همه مطالب ياد شده در آن مصحف وجود داشته باشد و هر روايت بخشى از محتواى آن را بيان كرده است.
دو. زمان و كيفيت نگارش‏
مهم‏ترين مطلب درباره اين مصحف، زمان و كيفيت نگارش آن است كه مسأله ارتباط حضرت زهرا(س) با جبرئيل و ديگر فرشتگان الهى در همين جا مطرح مى‏گردد. در چند روايت، كيفيت نگارش آن بدين صورت مطرح شده است: پيامبراكرم(ص) مطالب را املا مى‏كرد و حضرت على(ع) مى‏نوشت. همان، ص 41 و 42 و 49. پس درباره سبب علت انتساب مصحف به حضرت فاطمه(س) مى‏توان گفت، آن كتاب نزد حضرت زهرا(س) نگهدارى مى‏شد يا آن حضرت واسطه رسيدن بعضى از مطالب به دست حضرت على(ع) بوده است. برخى از روايات نيز مصحف را رهاورد املا و وحى مستقيم خداوند بر حضرت زهرا(س) دانسته‏اند. همان، ص 39. بر اساس روايات ديگر، بعد از وفات پيامبر اكرم(ص) خداوند فرشته‏اى را نزد حضرت زهرا(س) مى‏فرستاد تا در غم پدر دلدارى اش دهد، وى را از مكان و جايگاه رسول خدا در بهشت آگاه سازد و با او درباره مطالب مختلف به گفت‏وگو بنشيند. حضرت فاطمه(س) سخنان آن فرشته را به حضرت على(ع) منتقل كرد و آن حضرت(ع) آنها را به نگارش در آورد. همان، ص 44 و 48. روايتى اين فرشته را جبرئيل(ع) معرفى كرده است. همان، ص 42. ميان اين احاديث نيز ناسازگارى وجود ندارد؛ زيرا مى‏توان گفت خداوند به وسيله فرشته‏اى از فرشتگان خود به نام جبرئيل(س) با آن حضرت(س) سخن گفته است. البته ميان اين روايات و روايت‏هايى كه مصحف را املاى رسول خدا(ص) مى‏داند، نوعى ناسازگارى مشاهده مى‏شود. آن روايات زمان نگارش مصحف را دوران حيات پيامبر اكرم(ص) مى‏داند و اين روايات بعد از وفات آن حضرت. براى رفع اين ناسازگارى، راه‏هاى گوناگون ارائه شده است:
1. منظور از رسول خدا در روايات دسته اول فرستاده خدا است نه پيامبر اكرم(ص). بنابراين، مى‏توان بر فرشته‏اى از فرشتگان الهى نيز منطبق شود. (امين، سيدمحسن، اعيان الشيعه، ج 1، ص 311.)
برخى از دانشمندان در نقد اين سخن گفته‏اند: اين توجيه نيكو مى‏نمايد؛ اما با موارد استعمال «رسول الله ناسازگار است؛ زيرا «رسول الله» در متون اسلامى معمولاً به معناى پيامبر خدابه كار مى‏رود نه مطلق فرستاده خدا. (همان)
2. مى‏توان گفت حضرت فاطمه زهرا(س) دو مصحف داشت. يكى از آنها ره‏آورد املاى رسول خدا(ص) بود و ديگرى نتيجه سخنان جبرئيل(س) با آن بانوى بزرگوار.(همان، ص 314) اشكال اين توجيه آن است كه روايات از يك مصحف سخن گفته‏اند نه دو مصحف.
به نظر مى‏رسد در توجيه اين ناسازگارى بايد گفت، فاطمه زهرا(س) يك مصحف داشت. بخشى از اين كتاب را به مطالب دريافتى از پدرش اختصاص داده بود و بخشى ديگر را به مطالب جبرئيل(س).

سه. امكان نزول جبرئيل بر فاطمه(س)
اشكال ديگر روايات دسته اخير، قطع وحى پس از رسول اكرم(ص) است؛ به عبارت ديگر، ما مسلمانان معتقديم پيامبر اكرم(ص) خاتم انبيا بوده، بعد از وفات آن حضرت(ص) ارتباط ميان زمين و آسمان قطع و وحى منقطع گشته است. بنابراين، چگونه فرشته بر حضرت زهرا(س) نازل مى‏شد و با آن بزرگوار گفت و گو مى‏كرد. در پاسخ بدين اشكال بايد گفت، طبق آيات قرآنى، نزول فرشته الهى و ارتباط خداوند با غير پيامبران از طريق فرشتگان و وحى امكان‏پذير است؛ چنان كه آيات بسيار از ارتباط فرشته با حضرت مريم(س) سخن مى‏گويد آل عمران (3)، آيات 42 و 43 و 45. و خداوند ارتباط خود با مادر حضرت موسى(ع) را وحى مى‏خواند. قصص (28)، آيه 7. و وقتى امكان اين ارتباط با زنانى چون مادر موسى(ع) و حضرت مريم(س) پذيرفته شد، امكان و وقوع آن درباره حضرت فاطمه زهرا(س) كه از سوى پيامبر اكرم(ص) سرور همه زنان در همه زمان‏ها معرفى شده، به طريق اولى پذيرفتنى مى‏نمايد. منظور از انقطاع وحى و قطع ارتباط زمين و آسمان بعد از پيامبراكرم(ص) قطع ارتباط ميان خداوند و فردى به عنوان پيامبر و مأمور ابلاغ است نه عدم امكان ارتباط زمينيان با خداوند و فرشتگان. بر اساس روايات شيعه، نوعى ارتباط ميان امامان معصوم(ع) و خداوند وجود دارد. بحارالانوار، ج 26، ص 66 و 97.
در روايات اهل سنت نيز بعضى از افراد «مُحَدَّث» معرفى شده‏اند. «محدّث» يعنى كسى كه با فرشتگان الهى نوعى ارتباط دارد و از آنها حديث دريافت مى‏كند. اعيان الشيعه، ج 1، ص 314 و 315.

چهار. مصحف نزد چه كسى است؟
روايات شيعه نشان مى‏دهد اين مصحف در زمان‏هاى مختلف نزد امامان معصوم(ع) بوده، از امامى به امام ديگر رسيده و جز آن بزرگان كسى بدان دسترسى نداشته است. بر اساس اين روايات، امامان با استفاده از آن حوادثى را پيشگويى و احكامى را بيان كرده‏اند. بحارالانوار، ص 48 - 38. تذكر كتاب‏هايى كه اخيراً با عنوان «صحيفة الزهرا عليها السلام» منتشر شده، مانند عبود، اسعد، صحيفة الزهرا(س) و قيومى اصفهانى، جواد، صحيفة الزهرا(س). با «مصحف فاطمة(س)» تفاوت دارد؛ زيرا در اين كتاب‏ها عمدتاً دعاهاى منسوب به آن حضرت(س) به چشم مى‏خورد نه آنچه روايات درباره مصحف فاطمه گفته‏ اند.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
3 + 2 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .