موانع سعادت

انسان جهت طي مسير كمال و ترقي به اين عالم آمده است تا به سر منزل مقصود خويش برسد. اين هدف، مخصوص انسان هم نيست. موجودات ديگر هم در اين دنيا براي خود كمالي متناسب با ساختمان و طبيعت وجود خود دارند؛ كمال يك درختِ ثمربخش، اين است كه به ميوه بنشيند. كمال يك بوته گل اين است كه گل معطر خود را در معرض استفاده انسان قرار دهد. و كمال انسان نيز متناسب با ذات و شخصيت او قرب به خداوند است.
اين سخن، البته به اين معنا نيست كه هر انسانى در اين عالم قدم مى‌گذارد، حتما به كمال خواهد رسيد. نه! اى بسا انسان‌ها كه در اين عالم سال‌ها عمر مى‌كنند، اما به كمال نمى‌رسند. و نه تنها به كمال نمي‌رسند بلكه چه بسيارند آنان كه راه انحطاط و نزول به قهقرا را طي مي‌كنند: (أُوْلَـئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَـئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ؛ اينان همانند چارپايانند حتی گمراه‌تر از آنهايند اينان خود غافلانند.)
درست مثل اين است كه شما كودك را به مدرسه مى‌گذاريد تا عالم شود؛ اما چه بسا پيش مي‌آيد كه متوجه افت تحصيلي كودك مي‌شويم اينجاست كه بايد ديد چه موانعى باعث مى‌شود موجودى كه براى تكامل به اين عالم آورده شده است، به كمال نرسد؟
در مورد موجودات ديگر، پيدا كردن مانع تكامل، مشكل نيست. اما در مورد انسان، چون موجودى پيچيده و داراى ابعاد گوناگون است، پيدا كردن موانع رشد و تكامل، بسيار دشوار به نظر مى‌رسد. چون موانع تكامل انسان بسيار متنوع است. انبياى الهى آمدند تا موانع را برطرف كنند و جاده تكامل را، كه خدا پيش پاى انسان گذاشته، بگشايند، و راه را به او نشان دهند. اين، يك مسئله مهم و موضوع يك بحث بسيار طولانى است. «...و يضع عنهم اصرهم و الاغلال التى كانت عليهم؛ و بارهاى سنگين و زنجيرهايى كه بر آنها بود از دوش و گردنشان بر مى‏دارد.» (اعراف، 157)
عواملي که مانع پيمودن راه کمال و نيل به سعادت انسان مي‌گردد فراوان است ولي مهم‌ترين آنها عبارتند از:
1. تعلّقات دنيوي: علاقه افراطي و خارج از چارچوب به مال، ثروت جاه، مقام و رياست، انسان را از حرکت، هجرت و سلوک به سوي سعادت حقيقي که همان قرب الهي است باز مي‌دارد. قلبي که با محسوسات انس گرفته و شيفته و دلباخته آنهاست، چگونه مي‌تواند به طرف سعادت و عالم بالا، صعود کند؟ دلي که جايگاه محبت امور فاني دنيوي است چگونه مي‌تواند تجليگاه انوار الهي باشد؟ حضرت امام صادق عليه السلام‌ مي‌فرمايد: «حب الدنيا رأس کل خطيئه؛ محبت دنيا ريشه هر گناهي است.» (بحارالانوار، ج 73، ص90)
2. پيروي از هواي نفس: فردي که شبانه روز به دنبال برآوردن خواسته‌هاي دل و هوا و هوس مي‌باشد، چه وقت مي‌تواند از دنيا هجرت کند و از افق طبيعت و ماده به بارگاه قدس ربوبي پر بکشد؟ در روايت معروفى نقل شده است كه فرموده‌اند: «ان اخوف ما اخاف عليكم اثنان، اتباع الهوى و طول الامل؛ ترسناك‌ترين بلايى كه از ابتلاى شما مسلمانها به آن مى‌ترسم ، اين است كه دنباله رو هواى نفس خودتان باشيد. يعنى شهوترانى كردن و شهوات را بر عقل مسلط ساختن. اينها همه موانع درونى انسان است.
3. ضعف اراده: سستي اراده وعدم قدرت بر تصميم گيري از موانع بزرگ راه است که انسان را از شروع در عمل باز مي‌دارد. ضعف اراده خود از پي نبردن به ارزش مقصد والا و سعادت ابدي انسان سرچشمه مي‌گيرد. همچنين اسارت هاي انسان باعث سستي اراده خواهد شد. كسي كه اسير نفس و خواهش هاي او و يا اسير عادت هاي منفي است، اراده اي ضعيف دارد و نمي تواند حركت كند.
4. پرحرفي و سخنان غير ضروري و بي فايده: زياد حرف زدن و پراکنده گويي، فکر را پريشان ‌ساخته و قدرت انديشيدن صحيح و تشخيص صواب از ناصواب را سلب مي‌كند. پرحرفي نشانه کم عقلي است. امير المؤمنين عليه السّلام در حديثي مي‌فرمايد: «اذا تم العقل نقص الکلام؛ وقتي عقل کامل گردد سخن گفتن کم مي‌شود.» (بحارالانوار، ج 71، ص 290)
5. پرخوري و شکم پرستي: انسان با شکم انباشته از غذا نمي‌تواند حال عبادت و دعا داشته باشد و طعم مناجات را بچشد. پرخوري باعث قساوت قلب و تحريک شهوت مي‌گردد. کم خوري و گرسنگي بهترين کمک براي کنترل نفس و شکستن عادت‌هاي آن مي‌باشد. زياده روي در غذا باعث تنبلي و کسالت روح و مريضي بدن و بي رغبتي به عبادت و سختي دل و غفلت از ياد خدا مي‌گردد و صفاي روح و نورانيت و حال خوش معنوي را از انسان مي‌گيرد.
6. خودخواهى خودپرستى و به طور كلي رزايل اخلاقي و صفات بد: اين كه شخصي فقط خود را به حساب آورده و ديگران را به حساب نياورد مانع بزرگى در راه تكامل انسان است؛ كه منجر به حسد، طمع، حرص و برادركشى مى‌‌شود. تا هنگامي كه انسان به رزايل اخلاقي آلوده است، زمينه فساد در جان او وجود دارد و نمي تواند در جهت خدايي شدن و قرب الهي حركت كند.
7. تنبلى، تن پرورى، بى اعتنايى به كار و بى شوقى از موانع حركت است. در دعاى شب اول ماه رمضان مى‌خوانيم: «اللهم اجعلنا ممّن نوى فعمل و لا تجعلنا ممّن شقى فكسل و لا ممّن هو على غير عمل يتكل» دعا كننده از اين كه جزو كسانى باشد كه دچار كسالت و بى عملى هستند، به خدا پناه مى‌برد. خداوندا مرا جزو كسانى كه فقط به آرزو تكيه مى كنند و به عمل و تلاش نمى‌پردازند، قرارمده!

منابع اصلي اخلاق اسلامي:
-راه روشن, ترجمه مهجه البيضاء فيض کاشاني
- اخلاق اسلامي, ترجمه جامع السعادات ملا مهدي نراقي
- معراج السعاده، ملا احمد نراقي
- نقطه هاي آغاز در اخلاق عملي آيت الله مهدوي كني
- اخلاق در قرآن (3 جلد) مصباح يزدي
- اخلاق در قرآن، آيت الله جوادي آملي
منابع بيشتر:
- خودشناسي براي خودسازي، مصباح يزدي
- تهذيب نفس، ابراهيم اميني
- مقالات استاد محمد شجاعي
- خودسازى، شهيد باهنر
- خودسازى، محمد يزدى
- جهاد با نفس، ج 3، حسين مظاهرى

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
2 + 1 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .