زمان نزول قرآن

قرآن کریم در شب بعثت پیامبر و در غار حرا هنگامی که آنحضرت مشغول عبادت بود بر وی نازل شد و به عقیده اکثر علمای شیعه، بعثت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در روز 27 ماه رجب، پنج سال پس از تجدید بنای کعبه، اتفاق افتاد و پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در این هنگام، چهل سال داشتند (610 يا 611 م.).
پس آنچه مسلم است این است که در شب بعثت پیامبر سوره علق از قرآن کریم بر آن حضرت نازل شده است و شروع نزول قرآن از این تاریخ بوده است اما درباره كيفيت نزول تمام قرآن دو گونه آيات در قرآن كريم وجود دارد:
يك. آياتى كه بر نزول قرآن در شب قدر و ماه رمضان دلالت دارند؛ مانند: آيه 185 سوره «بقره» و آيه 3 سوره «دخان» و آيه 1 سوره «قدر».
دو. آياتى كه بر نزول تدريجى قرآن در طول 20 يا 23 سال دلالت دارند؛ مانند آيه 106 سوره «اسراء» و آيه 32 سوره «فرقان».
پاسخ‏هايى كه از جانب علماى اهل سنت و شيعه داده شده، به اين صورت است:
1. بيشتر اهل سنت و برخى از علماى شيعه (مانند شيخ مفيد، سيد مرتضى، ابن شهر آشوب) گفته‏اند: كه منظور از نزول قرآن در شب قدر، آغاز و شروع نزول است كه در ماه رمضان بوده است؛ زيرا هر حادثه‏اى را مى‏توان به زمان شروع آن نسبت داد1. از اين رو به نظر اين گروه از علما، طايفه اول از آيات در مقابل مفاد طايفه دوم قرار نمى‏گيرد.
2. برخى گفته‏اند: مقصود از «رمضان»، رمضان خاص نيست؛ بلكه نوع آن است؛ يعنى، در هر رمضان از هر سال، به اندازه نياز مردم در همان سال، آيات قرآن به طور يکباره، بر پيامبر(صلى الله عليه وآله) نازل مى‏شد و سپس به حسب مواقع حاجت، همان آيات به دستور خدا و توسط جبرئيل بر پيامبرش‏(صلى الله عليه وآله) به طور تدريجي نازل مي گشت. فخر رازى اين احتمال را داده است2. روشن است كه با اين فرض، قرار گرفتن طايفه اول در برابر طايفه دوم منتفى مى‏گردد.
3. به نظر برخى، معناى طايفه اول آيات اين است كه بخش بزرگى از قرآن در ماه‏هاى رمضان نازل شده است و به لحاظ آن، انتساب نزول قرآن به ماه‏هاى رمضان هم صحت پيدا مى‏كند3.
4. برخى - از جمله شيخ صدوق - معتقدند: قرآن به صورت مجموع در يك شب قدر در بيت العزة يا بيت المعمور نازل گرديد. سپس در طول 20 يا 23 سال به صورت تدريجى بر پيامبر نازل مى‏شد. اين ديدگاه برگرفته از برخى شواهد روايى است؛ چنان كه شيخ صدوق از امام صادق‏(عليه‏السلام) نقل مى‏كند: «قرآن يك‏باره بر بيت‏المعمور نازل شده است، آن گاه در طول بيست سال بر پيامبر نازل شده است».4
در اين ديدگاه، نزول قرآن در بيت‏المعمور (محل جبرئيل) يا بيت‏العزّه تنها بر جبرئيل، ملك موكل وحى انجام گرفته است. بنابراين مراد از نزول قرآن در شب قدر نزول آن بر آسمان مزبور است تا ملك وحى، در زمان مناسب و به تناسب حوادث در اختيار پيامبر(صلى الله عليه وآله) قرار دهد.
5. برخى ديگر از علماى شيعه (مانند فيض كاشانى و ابوعبداللَّه زنجانى) آسمان چهارم را - كه در روايات آمده است - بر قلب شريف پيامبر اكرم‏(صلى الله عليه وآله) تأويل مى‏كنند و معتقدند: آن حضرت چهار مرتبه «جمادى، نباتى، حيوانى و انسانى» را به نهايت رساند تا آنكه حقيقت قرآن بر او نازل شد.
علامه طباطبايى اين تأويل را مبرهن كرده و با فرق گذاشتن ميان نزول دفعى و تدريجى، اظهار داشته‏اند؛ «تنزيل» همان نزول تدريجى است كه مرحله قطعه قطعه و مقام تفصيل قرآن را شامل مى‏گردد. اين ديدگاه بر گرفته از برخى شواهد قرآنى است، از جمله: «كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ».5
علامه طباطبايى علت نياز به نزول دفعى را اين گونه بيان كرده است: «قرآن كريم داراى يك حقيقت والا، روح باطنى و وجود بسيط است؛ همان گونه كه واجد يك حقيقت تفصيل يافته و تجزيه شده در قالب الفاظ و كلمات است. يك بار همان حقيقت بسيط و روح كلى، سر بسته و متعالى قرآن از لوح محفوظ كه مرتبه‏اى از علم الهى است، به صورت دفعى بر جان و روان پيامبر اكرم تجلى نمود،. زيرا كسى كه معلم، مربى، بشير، نذير و رحمت براى عالميان است، بايد سرفصل‏ها، اغراض و اهداف اساسى دعوت و پيام آسمانى و كتاب خويش را به صورت كلى و اجمالى (اجمال در عين كشف تفصيلى) بداند و بر معارف عظيم الهى و آيين هدايت و حقايق عالى خلقت و اسرار وجود آگاهى يابد.6
بنابراين علت نزول دفعى قرآن، آگاهى يافتن از اهداف،
برنامه‏ها، هدايت‏ها و حقايق به صورت اجمالى و كلى است و پيامبر(صلى الله عليه وآله) مى‏بايست از اين گونه علم و فيض غيبى بهره‏مند مى‏شد. البته «نزول تدريجى» و متناسب با حوادث و نيازها، براى تثبيت قلب پيامبر(صلى الله عليه وآله) تأثير فراوانى داشته و ترتيب نزول آيات الهى براى راهنمايى بشر و ارائه الگو، جهت شكل‏گيرى يك تمدن اسلامى، بسيار راه گشا و كارساز بوده است.
از ميان ديدگاه‏هاى مختلف، قول علامه طباطبايى مؤيدات كلامى دارد؛ اما برخى از محققان علوم قرآنى، دلايل او را كامل ندانسته و معتقدند: آنچه به‏طور مسلم مى‏توان پذيرفت، تنها همان نزول تدريجى است و فضيلت ماه مبارك رمضان، در اين است كه آغاز نزول آياتى از قرآن به عنوان كتاب هدايت بشرى در اين ماه است.7
پي نوشت ها:
1 ر.ك: محمد هادى معرفت، التمهيد، ج 1، ص 113.
2 ر.ك: التفسير الكبير، ج 5، ص 85.
3 ر.ك: سيد قطب، فى ظلال القرآن، ج 2، ص 79.
4 ر.ك: صدوق، الاعتقادات، ص 101، و بحارالانوار، ج 18، ص 250.
5 هود (11)، آيه 1.
6 براى آگاهى بيشتر ر.ك:
الف. الميزان، ج 2، صص 15 و 18، ج 18، ص 139، ج 14، صص 231 و 232.
ب. قرآن در تفسير، تفسير موضوعى، جوادى آملى، صص 72-74.
7 ر.ك: محمد هادى معرفت، التمهيد، ج 1، ص 101-121.

دیدگاه ها

بد

Member since:
5 اسفند 1393
Last activity:
1 سال 34 هفته

ضمن تشکر که این مقاله را مطالعه کردید، ولی کاش دقیقا می فرمودید از چه نظر به نظرتان بد است؟

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
3 + 5 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .