مصحف حضرت علي(ع)

نسخه اصلي قرآن كريم مصحفي است كه علي(ع) آن را جمع آوري نموده است، ولي بايد توجه كرد مصحف امام على‏عليه السلام، قرآن ديگرى يا مشتمل بر آياتى غير از آنچه در قرآن‏هاى موجود است، نيست. تفاوت عمده آن در ترتيب و اشتمال بر توضيحات و اطلاعات جانبى (مانند شأن نزول و...) است كه در فهم قرآن، تأثير به سزايى دارد. چنان كه خود آن حضرت فرمود: «لقد جئتهم بالكتاب مشتملاً على التنزيل والتأويل»؛ بلاغى، محمدجواد، آلاء الرحمان، (طبع نجف)، ج 1، ص 257.؛ «من قرآن را همراه با توضيحات مربوط به نزول و تأويل آن عرضه كردم».
علي(ع) در روايتي فرمود: «آيه‏اى بر پيامبرصلى الله عليه وآله نازل نشد، مگر آنكه بر من خوانده و املا فرمود و من آن را با خط خود نوشتم و نيز تفسير و تأويل و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه هر آيه را به من آموخت و مرا دعا فرمود تا خداوند فهم و حفظ آن را به من مرحمت فرمايد. از آن روز تا به حال، هيچ آيه‏اى را فراموش نكرده و هيچ دانش و شناختى را كه پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم به من آموخته و من آن را نوشته‏ام، از دست نداده‏ام»تفسير برهان، ج 1، ص 16، شماره 14 ؛ (ق) معرفت، محمد هادى، تاريخ قرآن، ص 86..

توضيح بيشتر:
پس از رحلت رسول اكرم‏صلى الله عليه وآله، ياران و اصحاب آن حضرت به جمع آورى آيات قرآن اقدام كردند.
حضرت على‏عليه السلام - كه از همه ياران پيامبرصلى الله عليه وآله به مواقع تنزيل و تأويل قرآن آگاه‏تر بود - پيش از همه به اين كار اقدام كرد و آيات قرآن را با ويژگى‏هاى خاصى كه خواهد آمد، در يك جا و كنار هم قرار داد و به مردم عرضه كرد؛ لكن به دلايلى مورد استقبال و پذيرش دستگاه رسمى خلافت واقع نشد. امام على‏عليه السلام آن را به خانه بر گرداند و بنا بر روايتى فرمود: از اين پس هرگز آن را نخواهيد ديد. آن مصحف پس از امام‏عليه السلام، نزد فرزندان و امامان معصوم‏عليهم السلام باقى ماند.
گفتنى است قرآن‏ها يا نسخه‏هايى از قرآن - كه منسوب به امام على بن ابى‏طالب است و در بعضى از موزه‏ها و كتابخانه‏ها موجود است - نمى‏تواند از نظر تاريخى و شواهد و قراين، متعلق به آن حضرت باشد.
ويژگى‏هاى مصحف حضرت على‏عليه السلام‏
مصحف امام على‏عليه السلام، نسبت به ديگر مصحف‏ها، از امتيازات فراوانى برخوردار بود؛ از جمله:
1. براساس ترتيب نزول، تنظيم شده بود.سيوطى، الاتقان، ج 1، ص 183، نوع 18.
2. قرائت مصحف آن حضرت، مطابق با قرائت پيامبرصلى الله عليه وآله بود و اختلاف قرائت در آن راه نداشت.
3. مشتمل بر اسباب و مكان نزول آيات و نام اشخاصى بود كه آيات در شأن آنان نازل گشته بود.
4. جوانب كلى و تأويل آيات - به گونه‏اى كه آيه، محدود و مخصوص به زمان يا مكان يا شخص خاصى تلقى نگردد - در اين مصحف روشن شده بود.
در هر صورت به دلائل گوناگون از جمله وجود حافظان قرآن و اهتمام مسلمان ها به حفظ و جمع آوري آيات قرآن و اراده الهي بر حفظ و مصون بودن آن از تحريف، قرآن موجود واجد همه آيات وحي الهي است و كمبودي ندارد و اگر منظور از كتاب اصلي نسخه اوليه باشد بايد در موزه ها جستجو كرد. قرآن فعلي همه وجوه اعجاز را در بر دارد و هر كس به تناسب آگاهي و اطلاع و همراهي در عمل مي تواند در عرصه هاي گوناگون از آن استفاده كند.
ر.ك:
الف. جوان آراسته، حسين، درسنامه علوم قرآن، ص 163؛
ب. فصلنامه بينات، ش 28، ص 184؛
پ. راميار، محمود، تاريخ قرآن، ص 365.
(لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 1/106430)