تفسير به رأي

تفسير به رأي قرآن اين است كه به جاي شاگردي در مكتب قرآن، ژست معلمي را در برابر اين كتاب بزرگ آسماني به خود بگيريم، يعني به جاي استفاده از آن بكوشيم افكار خود را بر قرآن تحميل كنيم و پيش داوري هايي كه مولود محيط، تخصص علمي، مذهب خاص و سليقه شخصي ماست به نام قرآن و به شكل قرآن عرضه كنيم و در حقيقت، قرآن براي ما امام و پيشوا و رهبر نباشد بلكه وسيله اي براي به كرسي نشاندن حرف ها و موجه جلوه دادن افكار و سليقه هاي شخصي ما باشد. اين طرز بهره برداري از قرآن تفسير نيست، به داوري طلبيدن قرآن نيست بلكه داوري كردن است؛ هدايت نيست، ضلالت است و سرانجام دگرگون ساختن همه چيز و تفسير به رأي است كه در روايات فراواني به شدت نكوهش و مذمت شده و بر آن وعده عذاب و آتش داده شده است. تفسير قرآن مقدمات و مبادي فراواني دارد كه بدون آگاهي از آنها تفسير قرآن ناممكن و تفسير به رأي است. اختلاف تفاسير به بحث مفصل و طولاني نياز دارد ولي به طور خلاصه مي گوييم: تفاوت اهل لغت در بيان معاني كلمات قرآن و مباني خاص مفسرين در بحث لغت و نيز مباني خاص اصولي و فقهي و نيز اعتبار دادن به شأن نزول آيات و يا كم اعتبار شدن آنها، توجه به رواياتي كه در تفسير آيات وارد شده و يا كم توجهي و ضعيف شمردن آنها و داشتن مباني مختلف در عام و خاص و مطلق و مقيد و ناسخ و منسوخ و آشنايي با جو و فضاي تاريخي و جغرافيايي نزول قرآن و توجه به سياق آيات و قرائن لفظي و غير لفظي موجود در هر آيه و داشتن اين مبنا که اتصال و ارتباط آيات قرآن به چه صورت و در چه حد است و نيز ظاهر بودن (نه نص بودن) اکثر آيات قرآني که موجب برداشت هاي متفاوت از آن آيه مي گردد و نيز مسائل متعدد ديگري موجب ايجاد تفسيرهاي مختلف گرديده است که البته اين تفاوت ها با تفسير به رأي که سليقه اي و بدون تکيه بر هيچ اصل و قرنيه و قاعده و مبنائي قرآن را تفسير کردن است، از نظر ماهيت کاملا متفاوت است و هر کدام تفسير قرآن و پرده برداشتن از مراد و منظور آيات قرآن محسوب مي گردد. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 1/106614)