اهل بيت(ع)

مراد از اهل بيت
مهم ترين بحث در آيه تطهير اين است که مراد از اهل بيت کيست؟ احتمالاتي وجود دارد که مهم ترين آنها دو احتمال است:
يک مراد همسران پيامبر باشند. برخي از مفسران اهل سنت اهل البيت را به همسران پيامبر اسلام تفسير کرده اند (قرطبي در تفسير الفرقان، ج 6، ص 5264 اين نظريه را از زجاج نقل مي کند)طبق اين تفسير علي، فاطمه، حسن و حسين عليه السلام جزء اهل بيت نيستند. دليل اين نظريه اين است که آيه تطهير در بين آياتي است که همگي مربوط به زنان پيامبر است. هم آيات قبل از آن و هم آيه پس از آن و هم صدر آيه مربوط به همسران پيامبر مي باشد، لذا سياق اقتضا مي کند که آيه تطهير مربوط به همسران پيامبر باشد. ولي اين نظريه به سه دليل باطل است:
1- در آيات قبل و صدر آيه مجموعا 25 بار ضمير و فعل به صورت مؤنث و در آيه ي 34 نيز دو مورد فعل و ضمير مؤنث به کار رفته، اما در ذيل آيه ي تطهير ضماير و افعال همه به صورت مذکر به کار رفته که اختصاص به مردان دارد و يا شامل مردان و زنان هر دو مي شود. و يقينا کلام خداوند که فصيح ترين است از تغيير ضماير و افعال مقصودي داشته و افراد خاصي را اراده کرده غير از زنان پيامبر هستند و گر نه ضماير را به همان صورت مؤنث مي آورد نه مذکر.
2- همسران پيغمبر هيچ کدام داراي عصمت نبودند، و کسي هم چنين شأني براي آنها قائل نيست گذشته از اين که برخي از آنان عليه خليفه واجب الاطاعه زمان خويش جنگيد هم چون عايشه که جنگ جمل را علي عليه السلام راه انداخت.
3- رواياتي که اهل بيت را بر همسران پيامبر تطبيق نموده رواي آن يا ضحاک است يا عکرمه خارجي که هر دو تضعيف شده اند و علماي رجالي آن دو را توثيق نکرده اند. (ولايت مطهرين، سيد محمد علوي، ص 117) از اين گذشته قرآن نسبت به همسران پيامبر کلمه «ازواج النبي»، «نساءالنبي» يا «ازواجک» به کار برده نه اهل بيت.
دو: احتمال دوم مراد افراد خاصي از خاندان پيامبر يعني علي و فاطمه و حسن و حسين و در رأس آنها شخص پيامبر مي باشد. اين احتمال هيچ يک از اشکالات قبلي را ندارد، علاوه بر آن روايات فراواني از فريقين نقل شده که علامه طباطبائي تعداد آن را بيش از 70 روايت مي داند. (الميزان، مترجم، ج 32، ص 178) که قول دوم را تأييد مي کند که مراد از اهل بيت علي و فاطمه و حسنين مي باشد.
فخر رازي مي گويد: اين روايت [که اهل بيت را به افراد مذکور تفسير نموده] روايتي است که دانشمندان اهل تفسير و حديث، همه اتفاق بر صحت آن دارند. (تفسير فخر رازي، ج 8، ص 80، ذيل آيه61 آل عمران؛ ر.ک: آيات ولايت در قرآن، مکارم شيرازي، ص 166)گفتني است که 15 نفر از صحابه و 16 نفر از تابعين اين روايات را نقل کرده اند. از جمله افرادي که اهل سنت که روايات فوق نقل کرده اند:
1-مسلم، در صحيحش، ج 4، ح 22424 به نقل از پيام قرآن، ج 9، ص 143
2-صحيح ترمذي (ر.ک: احقاق الحق، ج 2، ص 503)
3- المستدرک علي الصحيحين، ج 2، ص 416 (به نقل از احقاق الحق، ج 2، ص 504)
4- الدر المنثور، ج 5، ص 198
5- السنن الکبري، ج 2، ص 149
6- شواهد التنزيل، ج 2، ص 10-92
7- مسند احمد حنبل، ص 330، ج 4، ص 107، ج 6، ص 292 (ر.ک: پيام قرآن، مکارم شيرازي، ج 9، ص 144، آيات ولايت در قرآن، مکارم شيرازي، ص 166)
از اين گذشته گروه زيادي از علما اهل سنت حديث کساء را نقل کرده و تصريح نموده اند که پيامبر: علي و فاطمه و حسن و حسين را زير عباي يماني قرار داد و فرمود: خداوندا اينان اهل بيت من هستند پس پليدي را از آنان دور کن و آنان را پاک و مطهر قرار ده آنگاه آيه ي تطهير در شأن آنها نازل شده است، افراد ذيل اين حديث را نقل کرده اند:
1- مسلم در صحيحش باب فضائل اهل بيت النبي، ج 5، ص 37، ح 2424
2- ترمذي در صحيحش، ج 5، ص 663 باب مناقب اهل البيت، ح 3787 (بيروت، داراحياء التراث)
3- امام احمد بن حنبل در مسند، ج 1، ص 230
4- حاکم در مستدرک، ج 3، ص 133، 147 و ج 2، ص 416
5- امام نسائي در خصائص، ج 149
6-ذهبي در تلخيص، ج 2، ص 150
7- طبراني در معجم، ج 3، ص 48، ج 12، ص 98
8- حاکم حسکاني در شواهد التنزيل، ج 2، ص 11
9- نجاري در تاريخ الکبير، ج 7، ص 187
10- ابن حجر عسقلاني، در اصابه، ج 2، ص 509
11- فخر رازي در تفسيرش، ج 2، ص 700
12- قندوزي حنفي، در ينابيع الموده، ص 107
13- خوارزمي در مناقب، ص 23
14- طبري در تفسيرش، ج 22، ص 6
15- سيوطي در الدر المنثور، ج 5، ص 198
16- ابن الجوزي در تذکره الخواص، ص 233
17- زمخشري در تفسير کشاف، ج 3، ص 538
18- قرطبي در تفسيرش، ج 14، ص 182
19- ابن کثير در تفسيرش، ج 3، ص 492
20- ابن اثير در اسد الغابه، ج 2، ص 12
21- ابن عساکر در تاريخش، ج 1، ص 185
22- ابن حجر در صواعق المعرقه، ص 143
23- ابن عبدالبر در استعياب، ج 3، ص 37
و افراد فراوان ديگر (ر.ک: ولايت مطهرين، شماره 3 و 4، سيد محمد علوي(حسين پور) ص 99-100)
به عنوان نمونه به برخي از آنها اشاره مي شود:
1- ترمذي و حاکم در روايت صحيحه، و ابن جرير و ابن منذر و ابن مردويه و بيهقي در سنن خود از ام سلمه نقل کرده اند که گفت: پيامبر فاطمه، علي، حسن و حسين عليهم السلام را خانه من بودند که آيه تطهير نازل شد حضرت آنان را داخل عبايي که بر دوش بود قرار داد و فرمود: «بار خدايا اين جمع اهل بيت من مي باشند پس الودگي را از آن ها دور بداد». (روح المعاني، آلوسي، ج 22، ص 14)
در ادامه آلوسي مي گويد: «در برخي از روايات دارد که ام سلمه گفت آيا من جزء اهل بيت شما مي باشم حضرت فرمود: تو برخيري ولي جزء اهل بيت من نيستي». (همان) آنگاه آلوسي مي گويد: سخن پيامبر که فرمود: اينها [چهار نفر] اهل بيت من مي باشند و در حق آن ها دعا فرمود و اين که ام سلمه را داخل عبا (کساء) راه نداد آن قدر از طرق مختلف نقل شده است که قابل شمارش نيست. (همان)
و اين روايت عموميت اهل بيت در آيه را به هر معنايي که باشد تخصيص مي زند پس مراد کساني است که زير عبا (کساء) قرار داشتند لذا شامل همسران نمي شوند. (همان، ص 15)
2-ابن جرير و ابن ابي حاتم و طبراني و ابن مردويه از ام سلمه همسر پيامبر نقل مي کنند که پيامبر در خانه او زير کساي خبيري خوابيده بود، پس در آن هنگام فاطمه غذايي آورد رسول خدا فرمود: تا شوهر و فرزندانش حسن و حسين را فرا خواند و آنان آمدند هنگام خوردن غذا آيه تطهير نازل شد پيامبر انان را با کساء پوشانيد و بعد رو به آسمان برد و گفت: «خدايا! اينان اهل بيت و خواص من مي باشند، پليدي را از آنان دور کن و آنان را پاکيزه گردان، اين را سه بار گفت. ام سلمه مي گويد: من هم با شما مي باشم؟ حضرت دوباره فرمود: تو برخيري». (سيوطي، الدر المنثور، ج 6، ص 603، شبيه اين در ص 604 نقل شده، و ر.ک: المعجم الکبير، ج 23، ص 336)
3- واثله ابن اسقع مي گويد: آمدم خدمت علي ولي او را نديدم، فاطمه گفت: وي رفته تا رسول خدا را دعوت کند نشستم تا آنان آمدند، و با فاطمه با هم وارد شدند پس رسول خدا حسن و حسين را ندا داد، و آنان آمدند، و با فاطمه و شوهرش (علي) نزديک خود قرار داد سپس لباس خود را روي آنان قرار داد من شاهد اين قضيه بود، آنگاه فرمود: «انما يريد الله ليذهب ....؛ پروردگارا! اين ها اهل بيت من هستند». رواي مي گويد: اين حديث صحيح است (بنابر شرط صحت حديث) نزد مسلم. (المستدرک علي الصحيحين، ج 2، ص 416، تلخيص المستدرک، ج 2، ص 416) و همين طور حاکم سند حديث را صحيح مي داند. (المستدرک علي الصحيحين، ج 3، ص 141) ابن تيميه که بناي بر تشکيک را دارد مي گويد: «حديث کساء صحيح است؛ زيرا اين حديث را احمد و ترمذي از ام سلمه نقل کرده، مسلم در صحيح خود از عايشه نقل نموده است. (ابن تيميمه، منهاج الغه، ص 5، ص 13)
ابن حجر که تعصب خاص دارد مي گويد: اکثر مفسرين برآنند که آيه ي تطهير در حق علي و فاطمه و حسن و حسين نازل شده است، زيرا ضمير «عنکم» و بعد آن مذکر آمده است. (ابن حجر، الصواعق المعرفه، ص 85) از اين ها گذشته روايات فراواني در منابع اهل سنت آمده که پيامبر اکرم هر روز صبح يا پنج شنبه وقت (در اوقات نماز) بر در خانه علي و فاطمه مي آمد و آيه تطهير را بر آنان مي خواند تا مصداق اهل بيت مشخص شود، اين احاديث برخي مي گويد: اين کار به مدت يک ماه ادامه داشت. (مسند ابي داود طباسي و دار الکتب اللبناني، ص 274) برخي چهل روز (مجمع الزوائد، ج 9، ص 267، حديث 14987، الدر المنثور، ج 6، ص 606) برخي شش ماه (ترمذي در صحيحش، ج 5، ص 352، حاکم در مستدرک، ج 3، ص 158، احمد بن حنبل در مسند، ج 3، ص 259) بعضي هفت ماه (جامع البيان طبري، ج 22، ص 6) و برخي ده ماه گفته است (مجمع الزوائد، ج 9، ص 267، حديث 14986) انس بن مالک مي گويد: هنگامي که آيه تطهير نازل شد پيامبر خدا نزديک به شش ماه وقت نماز به در خانه فاطمه مي آمد و فرمود شما، اهل البيت (انما يريد الله ليذهب تا آخر);(نفخات الازها، ج 20، ص 81) (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 6/200943)