كنترل افكار

كنترل ذهن و خطورات گناه‏ آلود، يكى از مراتب مشكل خودسازى است. اما ذهن واردات خويش را از چشم و گوش مى‏گيرد. بنابراين اين صادرات و واردات، بايد كنترل شود. پس بهترين راه اين است كه آنچه را به ذهن منتقل مى‏كنيم، از فيلتر عبور دهيم.
اگر مى‏ بينيد گفته‏ اند چشم را از نامحرم و گوش را از شنيدن مطالب نامناسب حفظ كنيم، براى اين است كه بعدا ذهن از اين مناظر عكس‏بردارى كرده و با آن مأنوس مى‏شود. اگر ظرف ذهن را از مطالب سازنده، عبرت‏ انگيز و صحنه ‏هايى كه آيات و نشانه‏ هايى كه در رابطه با مبدأو معاد دارد، انباشته كنيم، ديگر ذهن پريشان و مشغول نمى‏شود.
تلاوت قرآن و تدبر در آيات آن و نيز انديشه در روايات و احاديث معتبر در اين زمينه راهگشا است؛ مثلاً در جلد پنجم كافى صفحه 542 باب الزانى آمده است كه حضرت مسيح(ع) فرمودند: اگر موسى(ع) از زنا نهى نمود، من از انديشه درباره زنا نهى مى‏كنم، زيرا انديشه سوء همانند آن است كه در اتاقى مزين و پاك، آتشى دودآلود برافروزند كه آتش نزند اما همه جا را سياه مى‏كند... گرچه فكر بد، مجازات‏ و عقوبتى ثابت ندارد؛ اما محاسبه دارد؛ چنان كه در قرآن آمده است: اوتخفوه يحاسبكم به اللّه‏...;(بقره، آيه 284). شايد سرّ تدبّر و تفكر بزرگان در حقايق، عبرت‏ها و... جايگزين عمل بوده است؛ زيرا كه روح و ذهن آدمى ظرفى است كه اگر با مثبت‏ها پر نشود، منفى‏ها را جذب مى‏كند.
انسان پيوسته محل خطور خواطر و ورود خيالات و افكار است گرچه گاهي به آنچه در خواطر او مي گذارد التفاوت نداشته باشد و چون هر فكر و خيالي را سببي و منشأيي است پس منشأ خيالات بد و افكار باطله، شيطان و منشأ خواطر محموده و افكار خوب ملائكه است. در روايتي از پيامبراكرم صلي الله عليه و آله و سلم است كه فرمودند: در دل آدمي دو نوع افكار و خواطر وارد مي شود يكي از جانب ملك و آن افكاري است كه مشتمل است بر عزم امورخير و ديگري از جانب شيطان و آن خواطري است كه متضمن عزم بر امور شر است. وساوس شيطان و خواطر نفساني از جمله اموري است كه باعث تيرگي و ظلمت و كدورت نفس و مانع وصول به سعادت و ضايع كننده روزگار و اوقات است زيرا سرمايه انسان يعني عمر را صرف امور باطل و بيهوده مي كند كه درنتيجه سياهي دل و نابودي دين و دنياي انسان را به دنبال دارد. غفلت از خدا و اقبال به دنيا و تعلقات دنيوي سبب وسوسه شيطان است و راه علاج و نجات از وسوسه ها و خواطر ذكر و ياد خداست. ذكر قلبي و همراهي آن باز ذكر زباني به طوري كه قلب دائما به ياد خدا و صفات او باشد و فرصتي ندهد كه شيطان وسوسه كند.« إِنَّ الَّذينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ؛ كساني كه متقي و پرهيزكارند هر گاه برسد ايشان را وسوسه اي از شيطان هشيار و متذكر خدا مي شوند، پس به واسطه تذكر ديده بصيرت ايشان بينا و از چنگ وساوس رها مي گردد.»
نكته مهم آن است كه منشأ خواطر و وساوس شيطاني، يكي فشار غرايز و اميال به خصوص ميل جنسي است و ديگري صفات رذيله اي است كه در نفس انسان وجود دارد بنابراين براي خلاصي و نجات از چنگال وساوس و خواطر و افكار پليد بايد اولا اميال نفساني را از راه هاي مشروع آن ارضا و يا كنترل نمود و ثانيا نفس را از رذايل پاك كرد تا در اثر طهارت قلب و ياد خدا، قوه عاقله تسلطي بر ساير قوا پيدا كند و عنان آنها را در اختيار بگيرد به طوري كه نتوانند خودسرانه به هر وادي كه خواستند تاخت و تاز كنند. در اين حالت است كه قوه واهمه و متخيله تحت تدبير قوه قرار مي گيرند و سد محكمي در برابر نفوذ افكار شيطاني ايجاد مي گردد. اين موضوع دامنه داري است تفصيل مباحث را در كتاب ارزشمند معراج السعاده، ملا احمد نراقي جستجو نماييد.(معراج السعاده، انتشارات هجرت، ص125 تا 139) (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 26/200974)