عدم اختلاف در قرآن

در تعريف اصطلاحى قرائت گفته شده: هرگاه تلاوت قرآن به گونه‏اى باشد كه از نص وحى الهى حكايت كند و بر حسب اجتهاد يكى از قرّاء معروف استوار باشد، قرائت قرآن تحقق يافته است. بنابراين قرائت عبارت است علم به كيفيت اداى كلمات قرآن و اختلاف اين كيفيت به ناقل و راوى آن منسوب است. از سوى ديگر، قرائت قرآن دانشى است كاملاً نقلى و هدف اين علم دست‏يابى به قرائت رسول‏الله و چگونگى اداى كلمات توسط آن حضرت است، و چنان كه گفته شده تنها راه رسيدن بدين هدف سماع و نقل از راويان ثقه است. از اين رو، قرائت در صورتى قابل اخذ و معتبر خواهد بود كه درباره هيچ يك از راويان و ناقلان آن طعن و خدشه‏اى از سوى علما مشاهده نگردد.
2. با قطع نظر از عوامل اختلاف قرائات، كه قرآن پژوهان به آن اشاره كرده‏اند، بايد توجه كرد كه اين اختلافات ميان قراء بر سر به دست آوردن و رسيدن به نص واحدى است كه پيامبر(ص) با آن قرائت نموده‏اند. بنابراين اختلاف در قرائت مبيّن اين امر است كه هر قارى كيفيت خاصى را در تلفظ كلمات قرآن داشته و بدان معتقد بوده است و به نظر او اين كيفيت همان تلفظى است كه از زبان مبارك رسول الله جارى شده است امّا مهم اثبات اين استناد است كه بايد به شكل نقل همگانى در هر دوره و طبقه از زمان رسول‏الله به اثبات برسد. نظر غالب قرآن‏پژوهان شيعه اين است كه اثبات تواتر قرائتها از پيامبر(ص) امرى محال مى‏نمايد.
افزون بر آن، به نظر آنان قرائت قرآن كريم به يك صورت در ميان همه مسلمانان متداول بوده و در نسلهاى متوالى به تواتر رسيده است و اختلافى كه در قرائت‏ها نقل مى‏گردد بر اين صورت متداول تأثير نداشته و چهره واحد آن را از بين نبرده است. ما شيعيان از ناحيه پيشوايان معصوم مأموريت يافته‏ايم كه قرآن را بر طبق عموم مسلمين قرائت كنيم.
اين اختلافات غالبا مسائلي است که پس از نزول وحي,مقداري از آنها از طرز نگارش قرآن پديد آمده است,چون در اوائل نگارش قرآن,حروف کلمات متشابه,از هم ممتاز نبوده است ,زيرا تشخيص حروف وکلمات بوسيله نقطه گذاري ممکن است ودر آغاز نگارش قرآن نه نقطه داشته ونه اعراب,وهمين مطلب موجب اختلاف قرائتها گرديد.
بخش ديگري از اختلاف در قرائتها,به مطالبي بر مي گردد که به متن قرآن مربوط نيست بلکه اضافات وحواشي وتوضيحاتي است که برخي حافظان ونويسندگان اضافه نموده اند,چون مي ديدند معني کلمه درست مفهوم نمي گردد شرح وتفسيري برآن نوشتند وبعدها به صورت متن قرآن واختلاف قرائت تلقي شد,چون بنابر بعضي ازروايات,نگارش تفسير همراه با متن قرآن ,جايز بوده است.
در مورد آيه مورد سئوال نيز چنين است که توضيح وشرح کلمه صوم با متن قرآن مخلوط شده است.وصمتا وصياما توضيح است نه جزءقرآن(در اديان گذشته روزه سکوت مشروع بوده وحضرت مريم نيز روزه سکوت داشته اند)در نتيجه اين اختلاف قرائتهامشکلي ايجاد نمي کند وموارد مشابه اين زياد است که در روايتهاي تفسيري وکتابهاي تفسير موارد آن مضبوط است .در نتيجه ما موظفيم قرائت رسمي قرآن را که مورد اتفاق شيعه وسني مي باشدملاک عمل قرار دهيم وآنچه زائد بر آن است را بعنوان شرح وتفسيرکلمات بدانيم واين موضوع جديدي نيست که بعد از
گذشت قرنها تازه کشف شود.موارد اختلاف قرائت در کتابهاي علوم قرآني ثبت شده است.
جهت اطلاع بيشر ر.ک.به:دکتر سيد محمد باقر حجتي ,پژوهشي در تاريخ قرآن کريم ,ص301
فضلى، عبدالهادى، مقدمه‏اى بر تاريخ قرائات قرآن كريم، ترجمه دكتر سيدمحمدباقر محبتى، ص 103 انتشارات اسوه، تير 1365.
علامه خوئى، البيان، ص 175، مطبعه علميه قم.
سعيدى روشن، محمدباقر علوم قرآن، ص 176، انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى.
ناهماهنگى رسم‏الخط عثمانى كه موارد آن را قرآن پژوهان مشخص كرده‏اند، مبيّن اين مى‏تواند باشد كه شايد نخستين مصحف عثمانى با يك رسم‏الخط هماهنگ نوشته شده است و حاصل روشن و دست خط يك املاءكننده و يك نويسنده بوده است. اما نسخه‏هاى ديگر را كه خواسته‏اند بنويسند، املاء كننده و نويسنده هر دو تغيير كرده‏اند و در نتيجه كلماتى را با رسم‏الخط ديگرى نوشته‏اند.
احتمال ديگر اين است كه اين اختلافات نگارش كلمات از آن جا پيدا شده است كه همه صحابه به يك روش خواندن و نوشتن را فرا نگرفته بودند و در صدر اسلام، بى‏قاعدگى در كتابت خيلى زياد بوده است و به همين دليل خليفه سوم عثمان در صدد يكسان‏سازى برآمد ولى باز هم نتوانست از بعضى ناهماهنگى‏ها در امان بماند. البته از اشتباهات و ناهنجارى هايى كه معانى را تغيير دهد كاملاً بركنار ماند و اين هم روشن است كه علماى قرائت كوشيده‏اند تا براى هر يكى از اين موارد دلايلى ذكر كنند و نشان بدهند
كه صحابه عمدا اين كلمه يا آن كلمه را به اين شكل نوشته‏اند و منظور خاصى داشته‏اند.
براى آگاهى بيشتر ر.ك:
1ـ عزت دروزه، محمد، تاريخ قرآن، ترجمه محمد على لسانى، ص 148 به بعد .
2ـ كروى، محمدطاهر، تاريخ قرآن، ترجمه محمدصالح سعيدى، انتشارات مسعود.
3ـ رژى، بلاشر، در آستانه قرآن، ترجمه محمود راميار، ص 172، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامى. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 1/222337)