رب مشرقین و مغربین

جواب را از قرآن كريم بشنويم: «لا اقسم برب المشارق و المغارب إنا لقادرون...»1 ترجمه: قسم به پروردگار مشرقها و مغربها كه ما قادريم انسانها بعد از مرگ و خاك شدن به زندگي و حيات نو و جديد بازگردانيم. در آيات قرآن مجيد گاهي تعبير به مشرق و مغرب و گاهي رب المشرقين و رب المغربين و گاهي به صورت جمع مشارق و مغارب و تثنيه كه شما در سوره الرحمن اشاره فرموديد؛ اشاره كرده است. اما آنچه كه مفسرين بزرگوار معتقدند كه بين آيات هيچگونه تضادي وجود ندارد، بلكه همگي هماهنگ هستند و هر يك كه به صورت مفرد و تثنيه و جمع نازل شده، اشاره به يك نكته اي است و اينگونه توضيح مي دهند: كه خورشيد هر روز از نقطة تازه اي طلوع و در نقطه تازه‌اي غروب مي كند، بنابراين به تعداد روزهاي سال، مشرق و مغرب داريم و از سوي ديگر در ميان اين همه مشرق و مغرب، دو مشرق و دو مغرب در ميان آنها ممتاز است كه يكي در آغاز تابستان، يعني حداكثر اوج خورشيد در مدار شمالي و يكي در آغاز زمستان يعني حداقل پايين آمدن خورشيد در مدار جنوبي است كه يكي تعبير به (مدار رأس السرطان و از ديگري تعبير به مدار رأس الجدي) مي كنند و چون اين دو كاملاً مشخص است مخصوصاً روي آن تكيه شده است. علاوه بر اين، دو مشرق و دو مغرب ديگر كه آنها را مشرق و مغرب اعتدالي مي‌نامند (در اول بهار و اول پاييز هنگامي كه شب و روز در تمام دنيا برابر است!!) نيز مشخص مي باشد كه بعضي رب المشرقين و رب المغربين را اشاره به آن گرفته اند و اين مطلب قابل توجه و مطالعه است. و در آنجا كه مشرق و مغرب به صورت مفرد، ذكر شده معني جنس را دارد، كه توجه تنها روي اصل مشرق و مغرب است‌، بي آنكه نظر به افراد داشته باشد. با اين ترتيب تعبيرات مختلف بالا هر يك نكته اي دارد و انسان را متوجه تغييرات مختلف طلوع و غروب آفتاب و تغيير منظم مدارات شمس و خورشيد مي كند.
مفسرين قرآن، احتمال ديگري هم داده اند: در تفسير آيه «رب المشارق و المغارب» ممكن است اشاره به اين باشد كه همان خدايي كه قادر است خورشيد با عظمت را هر روزي در مشرق و مغرب جديدي قرار دهد، و آنچنان اين حساب دقيق باشد كه ميليونها سال دورة سالانة خود را بي كم و كاست طي كند، قادر است بار ديگر انسان را به زندگي باز گرداند و حيات نويني بخشد و يا گروهي را ببرد و گروهي شايسته تر جانشين آنها كند.2
در پايان چون اهل تحقيق و مطالعه هستيد كتب زير را براي مطالعه سفارش داريم:
1. معاد در قرآن، آيت الله مظاهري 2. فريادگر توحيد، زندگي آيت الله بهجت 3. يك دوره تفسير كامل نمونه 4. تاريخ اسلام در آينه قرآن، 2 جلد، مهدي كامران.

منابع:
1. سوره المعارج، آيه 40.
2. تفسير نمونه، ج25، ص45.
به نقل از اداره پاسخگويي آستان قدس رضوي (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 106/400008)