پیرامون ناسخ و منسوخ‏

راجع به مسأله نسخ در آيات قرآن نكاتي را به عرض مي رسانيم :
نكته اول : همانطور كه شما در سؤالتان اشاره كرديد در بعضي آيات قرآن نسخ واقع شده است به اين معنا كه آيه و حكمي كه خداوند متعال براي زمان معيني بيان كرده بواسطه آيه ديگري كه حكم جديدي را بيان مي كند نسخ و برداشته مي شود مثلاً در آيه نجوا كه معروف است كه در زمان پيامبر رسم شده بود كه عده اي مي آمدند در مسجد با پيامبر مخفيانه و درگوشي صحبت مي كردند و تعداد اين افراد هر روز زيادتر مي شد و براي پيامبر اسباب زحمت ايجاد كرده بود لذا خداوند براي امتحان مسلمانان آيه نازل كرد كه هر كس مي خواهد با پيامبر نجوا كند بايد صدقه اي قبل از نجوا بدهد (1) بعد از آمدن اين آيه كسي جز حضرت علي (عليه السلام ) حاضر به نجوا با پيامبر نشد و فقط امير المؤمنين طي سه روز با دادن صدقه با پيامبر نجوا مي كرد .
بعد ازگذشت مدتي و سخت بودن اين مسأله براي مردم خداوند اين حكم را به واسطه آيه ديگري رفع و نسخ كرد و اجازه داد بدون صدقه با پيامبر نجوا شود .
و اين نسخ و جايگزيني حكم جديد با علم خداوند به همه چيز منافاتي ندارد و چون در موقعيت هايي شارع و قانون گذار براي حل بعضي مشكلات و يا كم ظرفيت بودن بعضي افراد بعضي از احكام را بطور موقت بيان مي كرده است اما مردم از موقت بودن آن اطلاعي نداشتند بعد از مدت معيني كه خداوند از آن آگاهي داشته است حكم جديد صادر مي شده است .
نكته دوم : مسأله نسخ مطلبي است كه اصل آن با عقل سازگار است اما بعضي موارد آيات ناسخ و منسوخ قطعاً نقلي است و بايد از طرف خداو پيامبر او آيات ناسخ و منسوخ مشخص شود و هر كسي نمي تواند حكم به نسخ آيه اي بكند بدون اينكه روايت با دليلي معتبر از طرف پيامبر داشته باشد .
نكته سوم : آيات ناسخ و منسوخ در قرآن بسيار كم هستند و هيچ منافاتي با دلالت قرآن بر احكام و حجت بودن آنها ندارد . و بعداً از شناخت آيات ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه به آياتي قابل استدلال واستنباط هستند .
منابع:
1- علوم قرآن ، حسين جوان آراسته ، دفتر تبليغات قم .
2- تفسير الميزان ، علامه طباطبايي ، نشر علامه .
3- رساله ناسخ و منسوخ در قرآن و ديدگاه، علامه سيد محسن موسوي.
4- سوره مجادله ، آيه 13.
به نقل از اداره پاسخگويي آستان قدس رضوي (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 503/400008)