امام زمان(عج) در قرآن

«هُوَالَّذى اَرْسَلَ رَسُوْلَهُ بِالْهُدى وَ دِيْنِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّيْنِ كُلِّهِ وَ لَوْكَرِهَ الْمُشرِكُوْنَ»؛ صف (60)، آيه 9.؛ «او كسى است كه رسولش را با هدايت و آيين حق فرستاد؛ تا او را بر همه آيين ها غالب گرداند؛ هر چند مشركان ناخوش دارند».
در قرآن مجيد، خداوند، وعده غلبه و پيروزى اسلام را بر تمام اديان جهان، داده است. در اين كه منظور از پيروزى اسلام بر تمام اديان چيست، مفسّران، احتمالات زيادى داده اند.
فخر رازى پنج احتمال ذكر كرده كه از ميان آنها، دو احتمال زير حائز اهميت هستند:
1. منظور پيروزى و غلبه منطقى و استدلالى است؛ يعنى خداوند، منطق اسلام را بر ساير اديان پيروز مى گرداند.
2. منظور پيروزى نهايى بر تمام اديان و مذاهب، به هنگام نزول عيسى عليه السلام و قيام مهدى عليه السلام است كه اسلام، جهان گير خواهد شد.
بى شك تفسير آيه به پيروزى منطقى و استدلالى، آن هم به صورت وعده اى براى آينده، مفهوم درستى ندارد؛ زيرا پيروزى منطق اسلام از همان آغاز، آشكار بود و علاوه بر اين، ماده «ظهور» و «اظهار» در آيه شريفه «لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّيْنِ كُلِّهِ» و در ديگر آيات مشابه، به طورى كه از موارد استعمال آنها در قرآن مجيد استفاده مى شود، به معنى غلبه خارجى و عينى است؛ چنان كه در داستان اصحاب كهف مى خوانيم: «اِنَّهُمْ اِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ»؛ كهف (18)، آيه 20.؛ «اگر آنها بر شما دست يابند و پيروز شوند، سنگسارتان خواهند كرد».
از امام صادق عليه السلام در تفسير آيه فوق چنين نقل شده است: «وَاللهِ ما نَزَلَ تَأويلُها بَعْدُ وَ لا يَنْزِلُ تَأوِيلُها، حَتّى يَخْرجَ الْقائِمُ فَاذا خَرَجَ الْقائِمُ لَمْ يَبْقَ كافِرٌ بِاللهِ الْعَظى»؛ نورالثقلين، ج 2، ص 212.
؛ «به خدا سوگند! هنوز مضمون اين آيه (-(در مرحله نهايى )-) تحقق نيافته است و تنها زمانى تحقق مى پذيرد كه حضرت قائم عليه السلام، خروج كند و به هنگامى كه او قيام نمايد، كافرى نسبت به خداوند، در تمام جهان باقى نمى ماند».
اين نكته نيز حائز اهمّيت است كه جمله «هُوَ الَّذى اَرْسَلَ رَسُوْلَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّه» در سه سوره از قرآن آمده است كه عبارتند از: توبه، آيه 33؛ فتح، آيه 28؛ صف، آيه 9. اين تكرار، نشان مى دهد كه قرآن مجيد با تأكيد هر چه بيشتر اين مسئله را پى گيرى كرده است.
در حديث ديگرى كه در منابع اهل سنّت از ابوهريره نقل شده، مى خوانيم كه منظور از جمله «لِيُظْْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ»، خروج عيسى بن مريم عليه السلام است و مى دانيم كه خروج عيسى بن مريم عليه السلام، طبق روايات اسلامى، به هنگام قيام حضرت مهدى(عج) است. الدّرالمنثور، ج 3، ص 231.
پيروزى و غلبه حضرت مهدى(عج) و تشكيل حكومت جهانى، ممكن است به طور اعجاز و خرق عادت انجام يابد و ممكن است با فراهم شدن اسباب و علل ظاهرى باشد و ممكن است به هر دو صورت واقع شود ؛ چنان كه پيشرفت و غلبه پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله و قواى اسلام، به هر دو صورت بود. بر اين اساس، مؤلفه ها و عوامل زير در پيروزى سريع و قاطع آن حضرت(عج) نقش دارند:

يك. ناگهانى بودن قيام؛
حضرت مهدى(عج) زمانى ظهور مى كند كه دشمن در غفلت و بى خبرى قرار دارد و با قيام ناگهانى وى (بغته)، غافل گير شده، پيروزى هاى سريعى به دست خواهد آورد. در توقيع شريف آن حضرت آمده است: «پس همانا امر ما، به طور ناگهانى خواهد بود» احتجاج، ج 2، ص 326..
دو. اصلاح سريع كارها با امدادهاى غيبى؛
طبق روايات، خداوند، حجت خود را در قيام بزرگ و شكوهمندش، يارى مى دهد و با انواع امدادهاى غيبى، پيروزى او را آسان و كارهايش را به سرعت، اصلاح مى كند. رسول خداصلى الله عليه وآله مى فرمايد: «مهدى از ما اهل بيت است؛ خداوند، (امر) او را در يك شب اصلاح مى كند» كمال الدين، ج 1، ص 152، ح 15..
موارد امدادهاى غيبى خداوند عبارتند از:
1. ايجاد ترس در دل دشمنان؛ حضرت مهدى(عج) يارى شده با ترس (مؤيد بالرعب) است ؛ يعنى خداوند، چنان رعب و ترس او را در دل دشمنان مى اندازد كه قدرت هر عكس العمل شديد و سفاكانه را از آنها سلب مى كند و حتى ترس از سپاهيان آن حضرت، يك ماه جلوتر از حركت آنها، بر دشمن حاكم مى شود.
امام صادق عليه السلام مى فرمايد: «خداوند... مهدى را به سه لشكر تأييد مى كند... كه يكى از آنها رعب است». «يويده ثلاثه اجناد... الرع»؛ الغيبة نعمانى، ص 198..
2. يارى شده با فرشتگان؛ از جمله تأييدات و امدادهاى غيبى الهى، فرستادن ملائك براى يارى امام مهدى(عج) و جهاد آنان همراه با آن حضرت(عج) است.
در روايتى آمده است: «خداوند او را به سه هزار ملك، يارى خواهد كرد...». «هنگامى كه قائم آل محمد ظهور نمايد، خداوند او را به وسيله گروه هاى فرشتگان نشان دار، پياپى فرود آورده شده و مقرب يارى خواهد كرد؛ «بالملائكه المسومين و المردفين و المنزلين و الكروبى». جبرئيل، فرشته امين وحى، پيشاپيش آن حضرت و ميكائيل، سمت راست و اسرافيل، سمت چپ او خواهد بود. ترس و رعب به مسافت يك ماه، پيشاپيش و سمت راست و طرف چپش حركت خواهد كرد و فرشتگان مقرب، در كنار او خواهند بود» همان، ص 234 ؛ بحارالانوار، ج 52، ص 348..
3. يارى شده با نيروهاى طبيعى؛ براى حضرت قائم، حتى زمين نيز مهيا و آماده مى شود؛ «تطوى له الار»؛ صافى، منتخب الاثر، ص 468.. بر اين اساس، ممكن است خداوند به وسيله نيروهايى چون باد و ديگر نيروهاى طبيعت، حضرت مهدى(عج) را يارى رساند ؛ چنان كه همه نيروهاى طبيعت (باد و صاعقه و...) مسخر حضرت سليمان عليه السلام بودند. با تسلط حضرت مهدى(عج) به نيروهاى طبيعت و تصرف در آنها با اذن الهى، پيروزى هايى نصيب وى خواهد شد.
در روايتى از امام صادق 7 آمده است: «... (-(وقتى )-) قائم ما مهدى ظهور كند، تمام مشركان در روى زمين محو مى شوند؛ تا جايى كه سنگ به سخن مى آيد و به مؤمن مى گويد: اى مؤمن! درون من كافرى است؛ مرا بشكن و او را به قتل برسان» الغيبة نعمانى، ص 229، ح 11..

سه. توانمندى و فرماندهى بى نظير امام(عج)؛
يكى از مهم ترين عوامل پيروزى حضرت مهدى(عج)، صلابت، شجاعت و رهبرى بى نظير آن حضرت در جهاد با دشمنان دين حق است.
آن حضرت در اين مصاف سرنوشت ساز هم از توانمندى و نيروى جسمى و شخصى برخوردار است و هم در مديريت و فرماندهى نظامى، مقتدرانه و قاطعانه برخورد مى كند.
امام رضاعليه السلام در مورد وى مى فرمايد:
«قائم كسى است كه وقتى ظهور مى كند، در سن پيران است؛ ولى به نظر جوان مى آيد؛ اندامى قوى و تنومند دارد ؛ به طورى كه اگر دست را به سوى بزرگ ترين درخت دراز كند، آن را از ريشه بيرون مى آورد و اگر ميان كوه ها فرياد برآورد، صخره مى شكند و از جا كنده مى شود. عصاى موسى و انگشتر سليمان، همراه او هستند» كمال الدين، ج 2، ص 48 ؛ كشف الغمه، ج 3، ص 314..
اميرمؤمنان على عليه السلام مى فرمايد: «پدرم فداى فرزند نيكوترين كنيزان باد كه (-(ظالمان و كافران را)-) خوار و ذليل خواهد كرد و جام زهرآگين به كامشان خواهد ريخت و با شمشير، با آنان برخورد خواهد كرد» الغيبة نعمانى، ص 229، ح 11..

چهار. يارى مؤمنان و صالحان؛
بسيارى از مسلمانان، از پيشتازان و پيشگامان ملت هايى هستند كه به گرد آن خورشيد جهان افروز، حلقه مى زنند و زير پرچم او، قرار مى گيرند و به يارى اش مى شتابند كه مهم ترين اينان، 313 تن از ياران خاص آن حضرت(عج) و آن گاه، ده هزار نيروى زبده رزمى و... هستند.
امام صادق عليه السلام مى فرمايد: «313 تن از ياران حضرت، با او بيعت مى كنند؛ ولى حضرت در مكه مى ماند؛ تا عدد ياران به ده هزار تن برسد و آن گاه، به طرف مدينه حركت مى كند» منتخب الاثر، ص 684..

پنج. تسليم شدن مسيحيان؛
براساس روايات فراوان، حضرت عيسى عليه السلام به هنگام قيام امام مهدى(عج)، از آسمان فرود مى آيد و به آن امام، اقتدا مى كند و به امامت او، نماز مى گزارد.
هم چنين فرماندهى سپاه حضرت را به دست مى گيرد و در سركوبى دشمنان به امام يارى مى رساند. پس از اين واقعه، همه مسيحيان به دستور او، زير پرچم امام عصر(عج)، وارد مى شوند و اسلام واقعى را مى پذيرند و از طرفداران امام عصر مى شوند؛ البته مى دانيم كه ملت هاى اروپايى و امريكا و بخشى از قاره آفريقا، مسيحى اند و تسليم شدن آنان، نقش بسزايى در پيروزى حضرت و بر داشته شدن موانع دارد.
امام باقرعليه السلام مى فرمايد: «هنگامى كه ده هزار پيكارگر آگاه، گرد آن حضرت آمدند، ديگر يهودى و مسيحى يافت نمى شود؛ جز اين كه به او و قيام جهانى اش ايمان مى آورند و او را تصديق مى كنند» عبدالهادى الابيارى، العرائس الواضحه، ص 209، قاهره (به نقل از امام مهدى از ولادت تا ظهور، ص 696) ؛ ر.ك: نور الابصار، ص 155 ؛ معجم احاديث امام مهدى(عج)، ج 5، ص 176..
روشن است كه اين دگرگونى عظيم، به سرعت در نظام هاى مختلف جهانى، اثر عميق خود را مى گذارد و در تسليم شدن آنان نيز نقش خواهد داشت.
شش. جنگ ها و نابودى دشمنان قبل از ظهور؛
امام صادق عليه السلام فرمود: «قبل از قيام قائم، هر مرگى وجود دارد؛ مرگ سرخ و مرگ سفيد؛ تا اين كه از هر هفت نفر، پنج نفر مى ميرند؛ مرگ سرخ، كشته شدن است و مرگ سفيد، بيمارى طاعون است» معجم الملاحم و الفتن، ج 4، ص 291..
در روايت ديگرى مى فرمايد: «حضرت خروج نمى كند؛ تا اين كه يك ثلث از مردم كشته شوند و ثلث ديگر از دنيا بروند و ثلث ديگر، باقى بمانند» همان، ص 75..
بنابراين، آن چه در برخى روايات درباره كشتار فراوان ذكر شده، مربوط به كشتارهايى است كه قبل از قيام آن حضرت به دست ستم گران واقع مى شود؛ مانند جنگ جهانى دوم، جنگ هاى خاورميانه، جنگ هاى دجال و سفيانى و شيوع بيمارى هاى مرموز و... .

هفت. استقبال همگانى و مردمى؛
ظهور امام مهدى(عج) زمانى اتفاق مى افتد كه مردم در مشكلات و سختى هاى فراوان هستند و با يأس از مكاتب بشرى و حكومت هاى خود، در انتظار قيام منجى موعود به سر مى برند و به همين جهت، در برابر امام مهدى(عج)، سر تسليم و خضوع فرود مى آورند و زمام امور خويش را به دست توانمند و كارگشاى او مى سپارند ؛ بدان اميد كه نجات و نيك بختى بشريت را تضمين نمايد و در عمل نيز چنين خواهد شد و آن حضرت ريشه فقر و ظلم، نابرابرى، فساد و... را بر خواهد كند و حكام جور را عزل خواهد نمود و خداوند نيز محبت و عشق آن حضرت را در دل مردم خواهد افكند و آنان با او بيعت كرده، گرد او جمع خواهند شد.
در روايتى آمده است: «امت اسلامى به مهدى(عج) مهر مى ورزند و به او پناه مى برند ؛ آن چنان كه زنبورهاى عسل به ملكه خود پناه مى برند؛ عدالت را در پهنه گيتى مى گستراند و...» منتخب الاثر، ص 598، ح 2.
.
در پايان مى توان پيروزى انقلاب اسلامى، بدون لشگركشى و جنگ هاى مسلحانه طولانى و نيز فروپاشى شوروى، بدون استفاده از قدرت هسته اى و استفاده از موشك هاى قاره پيما را نمونه هاى خوبى دانست. بنابراين گاهى برخى فروپاشى ها و شكست ها، حتى براى ابرقدرت ها، نيازى به تسليحات ندارد. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 28/500037)