معناي تفال به قرآن

توجه به نکات ذیل پاسخگوی پرسش شما است :
1- پاسخ اجمالی به پرسش شما این است که تفال دو معنا و استعمال دارد . گاهی تفال به معنای استخاره و طلب خیر از خداوند است و گاهی به معنای آينده‏نگرى و پيش‏بينى آينده به وسيله قرآن است. مثل تفأل زدن به جهت اين كه براى ما معلوم شود مريضمان خوب مى‏شود يا مى‏ميرد و يا گمشده‏اى پيدا مى‏شود يا نه. اين‏گونه تفأل زدن به قرآن مورد نهى قرار گرفته است و اين غير از استخاره گرفتن به وسيله قرآن است. پس تفال مجاز تفال به معنای اول یعنی استخاره است و تفال مورد نهی تفال به معنای دوم یعنی پیش بینی آینده و نوعی آینده نگری است . برخى تفأل مورد نهی را در اين روايت اين‏گونه نيز معنى كرده‏اند كه شخص هنگام خواندن يا شنيدن آيه‏اى، آن آيه را تفأل به چيزى بزند و بگويد فلان طور خواهد شد.
2- دلیل بر این که مراد از تفالی که مورد نهی نیست تفال به معنای استخاره است روایتی است که از پیامبر –ص- نقل شده است و آن حضرت فرموده اند : هنگامی که خواستی به کتاب خدا تفال بزنی سه بار سوره اخلاص را بخوان و سه بار بر پیان=مبر و آلش صلوات بفرست و سپس چنین بگو :
اللَّهُمَّ تَفَأَّلْتُ بِكِتَابِكَ وَ تَوَكَّلْتُ عَلَيْكَ فَأَرِنِي مِنْ كِتَابِكَ مَا هُوَ مَكْتُومٌ مِنْ سِرِّكَ الْمَكْنُونِ فِي غَيْبِكَ ....، (بحارالأنوار 88 241 باب4) و این دعا و دستور همان دستور و دعایی است که در مورد استخاره در روایات وارد شده است .
3- طبق روايات وارده از معصومين (ع) استخاره معمولا با قرآن و تسبيح و گاهی با نمازی خاص که در منابعی مانند حاشیه مفاتیح الجنان ذکر شده انجام مي گيرد, ولي در تفال بيشتر كتاب هاي عرفاني و ذوقي مثل ديوان حافظ مطرح است و از طرفي در استخاره طلب خير دنيا و آخرت است از خداي سبحان , بدين معنا كه كسي كه استخاره مي كند تنها خير دنيا را در نظر نمي گيرد بلكه خير دنيا و آخرت را توامان در نظر مي گيرد, بنابراين چه بسا كسي استخاره مي كند واستخاره بد مي آيد و شخص به آن توجه نمي كند و خير دنيايي را مي بيند ولي در باطن امر ضرر اخروي مي باشد. در روايات نيز آمده است كه شخصي كه مي خواست به تجارت برود از امام صادق (ع) طلب استخاره كرد. امام (ع) در جواب فرمودند كه خير نيست . آن شخص توجهي به استخاره نكرد و به دنبال تجارت رفت . بعد از آمدن از سفر تجارت خدمت امام (ع) رسيد و سودي كه در تجارت برده بود به امام (ع) گزارش داد. امام (ع) فرمود: در اين سفر شما ضرر كرده ايد تا سود, چون كه نماز صبح شما در سفر قضا شده است , لذا مي بينيم كه در استخاره خير دنيا و آخرت هر دو منظور است . عكس قضيه نيز صادق است مانند جايي كه انسان استخاره مي كند خوب مي آيد ولي در ظاهر امر ضرر مي كند ولي باطن امر خير است و اين ناظر به جهت اخروي قضيه مي باشد و نكته ديگر اين كه , استخاره الزام آور نيست ولي بهتر است بعد از استخاره كردن به آن عمل كند. اما در مورد تفائل بايد گفت : اولا, به قرآن تفال نمي زنند. ثانيا, در روايات اسلامي از فال نيك نهي نشده است ; اما فال بد به شدت محكوم گرديده است , در حديث معروفي از پيامبر اسلام (ص ) نقل شده: »تفالوا بالخير تجدوه ; كارها را به فال نيك بگيريد (و اميدوار باشيد) تا به آن برسيد« جنبه اثباتي اين موضوع منعكس است . اما در مورد فال بد كه عرب آن را »تطير« و »طير« مي نامد; در قرآن مجيد و روايات اسلامي شديدا مذمت شده است . در سوره يس آيه 19 و سوره نمل , آيه 47 و اعراف آيه 131 از فال بد زدن مذمت و نكوهش شده است و در حديثي نيز رسول اكرم (ص ) فرموده است: »الطيره شرك ; فال بد زدن (و آن را مؤثر در سرنوشت آدمي دانستن) يك نوع شرك به خدا است «, (الميزان , ذيل آيه مورد بحث). ازاين‏رو با تفأل به قرآن نمى‏توان مسير زندگى خود را تعيين كرد و به يافته‏هاى خود اعتماد پيدا كرد, و آنچه مورد نهي واقع شده همين است كه شخص به جاي تفكر و مشاوره به تفأل روي آورد و امور خود را به فال واگذارد و الا صرف بازكردن قرآن و تطبيق با خواسته خود مانعي ندارد و بالاتر آن كه انس با قرآن و تلاوت آيات الهى را وابسته به امور زودگذر و ناپايدار نكنيد بلكه با نگاه معرفت‏يابى و انس با ياد خداوند قرآن بخوانيد، در اين صورت خداوند نظر لطف و رحمت به شما دارد و بيش از انتظار زندگى شما سامان مى‏يابد.
براى توضيح بيشتر در اين زمينه ر.ك:
1ـ بحار الانوار، ج 91، ص 241 به بعد ؛ علامه مجلسى
2ـ مفاتح الغيب در آداب استخاره ،علامه مجلسى
3ـ كند و كاوى در باب استخاره و تفأل ؛ابوالفضل طريقه‏دار
(لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 146/100101331)