فراموش‏كاري در پيامبر(ص)

مفسران بزرگي مانند علامه طبا طبائي در الميزان فرموده اند که در اين آيه مثل برخي آيات ديگرهر چند به ظاهر مخاطب شخص پيامبر –ص- است ولي مقصود همه افراد امت است . نظير اين آيه ، آيه 65 سوره زمر است که مي فرمايد: ( و لقد اوحي اليک و الي الذين من قبلک لئن اشرکت ليحبطن عملک و لتکونن من الخاسرين ؛ و مسلما به تو و همه پيامبران پيشين وحي شده که اگر مشرک شوي تمام اعمالت تباه مي گردد و از زيان کاران خواهي بود) .
هدف اين آيه و نظائر آن بيان بعد تربيتي دين وآشنا کردن مردم با وظايف و تکاليفشان در برابر خداوند است و دلالت دارد که هر گاه پيامبربا آن مرتبه و منزلتش محکوم به اين تکاليف و وظايف و مخاطب به آن است ديگران به مخاطب بودن سزاوارترند ودر اين گونه آيات مانند آيه مورد بحث به ظاهر مخاطب پيامبر است ولي در واقع خطاب همگاني و عام است . حال در آيه مورد بحث هدف برانگيختن مومنان و و ادار ساختن آنها به شرکت نکردن در مجالسي است که آيات الهي در آنها مورد تمسخر و اهانت قرار مي گيرد ،پس نهي از شرکت در چنين مجالسي تکليف عامي است که پيامبر و ساير مومنان در آن مشترکند و مخاطب بودن پيامبر در آن منافاتي ندارد که ديگران نيز مقصود به اين خطاب باشند . در نتيجه اين آيه هنگامي دلالت بر تحقق نسيان از جانب پيامبر دارد که خطاب مختص او باشد و شامل ديگران نباشد در حالي که اين خطاب عام و فراگير است و دليل آن اين است که مضمون همين آيه در آيه 140سوره نساء به صورت جمع مخاطب آمده است . پس مخاطب در اين گونه آيات خصوص پيامبر نيست بلکه عام است و چون در جاي خود ثابت شده که شيطان بر انبيا تسلطي ندارد و نسيان در پيامبران الهي يا به طور کلي و يا حداقل در حوزه رسالت و وظايف الهي راه ندارد نتيجه اين مي شود که اصلا پيامبر در اين گونه آيات مخاطب اصلي نيست بلکه به ظاهر او مورد خطاب است و لي مخاطب اصلي و واقعي ديگران مي باشند .بحارالانوار، ج 99، ص 178 و براى اطلاع تفصيلى در اين باب مراجعه كنيد به: حسن يوسفيان و احمد حسين شريفى، پژوهشى در عصمت معصومان، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى، تهران: چاپ اوّل، 1377 ش، صص 233 - 265.
راغب اصفهاني در مفردات مي گويد : نسيان ان است که انسان چيزي را که در ذهنش محفوظ است به واسطه ضعف قلب يا غفلت از ياد ببرد و يا از روي قصد کاري کند که از قلبش حذف شود و از يادش برود . کار و برنامه شيطان ايجاد وسوسه در دل انسان است .شيطان، دنيا و زرو زيور آن را در نظر انسان زيبا و دوست داشتني جلوه مي دهد و امور غير واقعي و خيالات واهي را ، واقعي و اصيل مي نماياند وانسان را به دنيا وتجملات و تعلقات آن و اوهام و تخيلات بي پايه و اساس سرگرم سازدو همين کار موجب مي شود که انسان از ياد خدا و توجه به او غافل گردد زيرا وقتي انسان متوجه چيز خاصي که مورد علاقه و دلبستگي او است بشود طبيعي است که ازتوجه به امور ديگر باز مي ماند و شيطان با زيبا و مهم جاوه دادن دنيا و امور باطل و خواهش ها و هوس هاي ناروا نقش مهمي در ايجاد اين نسيان دارد . (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 1/100102180)