مقربان ، اصحاب یمین واصحاب شمال کیانند؟

در سوره مبارک واقعه انسان ها در روز قیامت به سه گروه مقربان و اصحاب یمین و اصحاب شمال تقسیم شده اند و مقامات و پاداش ها و عذاب های آنها بیان شده است . در مورد مقربان تقسیم نفرات آنها در امت های گذشته و این امت بدین گونه است که : ثله من الاولین و قلیل من الآخرین ؛ گروه زیادی از امت های نخستین و گروه اندکی از امت آخرین ( واقعه : 13و 14 ).
سپس در مورد اصحاب یمین که در رتبه ای پایین تر ازمقربان قرار دارند چنین گفته شده است : ثله من الاولین و ثله من الآخرین ؛ گروهی از امت های نخستین و گروهی از امت های آخرین هستند ( واقعه : 39 و 40 ) شکی نیست که اصحاب شمال اختصاصی به امتی خاص ندارد ودر همه امت ها عده ای ازاصحاب شمال می باشند .

هنگامی که وضعیت و آمار نسبی دو گروه اول و دوم یعنی مقربین و اصحاب یمین روشن شد وضعیت گروه سوم یعنی اصحاب شمال نیز روشن می شود . به عبارت دیگرپس از استثنا کردن دو گروه اول و دوم از امت های نخستین وامت آخرین ، باقی مانده از اصحاب شمال می باشند و دیگر نیازی به تقسیم گروه سوم و بیان آمار و در صد آنها نمی باشد . اینک برای آگاهی بیشتر توضیحات ذیل را پیرامون این آیات تقدیم می داریم :
الف) سابقون، كسانى هستند كه به خيرات و به تبع آن مغفرت و رحمت خداوند سبقت مى‏گيرند. در بين اين پيشگامان، پيامبران وامامان كه به مقام قرب الهى رسيده‏اند جلوه خاصى دارند.
ب ) مراد از «اولين» امت‏هاى گذشته، انبيای پيشين هستند و مراد از «آخرين»، امت پيامبر خاتم(ص) است. دليل اين برداشت ، آيات ديگرى است كه اولين و آخرين را توضيح داده است. مثلاً در (سوره زخرف، آيه 6) آمده است : و كم ارسلنا من نبى فی الاولین ؛ و چه بسيار پيامبرانى كه در ميان گذشتگان روانه كرديم (تفسير الميزان، علامه طباطبايى، ترجمه سيد محمد باقر موسوى همدانى، نشر بنياد علمى و فكرى علامه طباطبايى، ج 19، ص 244) .
ج ) تعبير به ثلة (جماعت يا جماعت بيشتر) در رابطه با پيشينيان به لحاظ كثرت پيامبران پيشين و تعداد امت‏هاى آنها و وجود پيشگامان و مقربان آن امت است كه سبب مى‏شود تعداد آنها فزونى يافته و نسبت به پيشگامان امت محمد(ص) از كميت بيشترى برخوردار گردند . (طبرسى، مجمع‏البيان، ج 9، ص 359، بيروت، نشر مؤسسه اعلمى) . ناگفته نماند كمتر بودن تعداد سابقون امت محمد(ص) دليل بر برترى مقام امت‏هاى پيشين نمى‏باشد. به سبب اين كه براساس تعاليم اسلامى، كثرت عددى دليل بر كثرت كيفى نمى‏تواند باشد. ازاين‏رو همان‏گونه كه پيامبر(ص) افضل انبياء گذشته است به خاطر آيه 253 سوره بقره كه مى‏فرمايد: ما بعضى از رسولان را بر بعضى ديگر برترى داديم، امت ايشان هم بر ساير امت‏هاى گذشته برترى دارد به موجب آيه 110 سوره آل عمران: «كنتم خير امة اخرجت للناس؛ شما بهترين امت برانگيخته شده از ميان امت‏ها هستيد». د ) عده‏اى گفته‏اند: مقصود از «اولين» و «آخرين» هر دو همين امت آخرالزمان و امت محمدى(ص) هستند، منتها سابقين در ميان اولين اين امت بيشتر است، چون كه بيشتر اولياء و شهداء و پيشوايان بزرگ به ويژه امامان معصوم(ع) در دوره نخست بوده‏اند، چون زمانشان به زمان وحى و نزول قرآن نزديك‏تر بوده است» (صدرالمتألهين شيرازى، تفسير سوره واقعه، ترجمه محمد خواجوى، ص 29، نشر مولى). براى آگاهى بيشتر ر.ك: 1- مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ج 23، ص 204، نشر دارالكتب الاسلاميه 2- قوامى، سيد ناصر، تفسير عرفانى سوره واقعه 3- مجمع‏البيان، ذيل سوره واقعه (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 2/100105808)