عمل صالح در قرآن

[كامل از كد121921]
تکيه‌گاه تعليم و تربيت اسلامي عمل است ، اسلام بشر را متوجه مي‌کند که سرنوشت او را عمل تعيين مي‌کند، اين طرزتفکر واقع بينانه و منطقي و منطبق با ناموس خلقت است . وقتي ملتي فهميد سرنوشتش بدست خودش مي‌باشد آن وقت متوجه عمل و نيروي خويش مي‌شود، متوجه اينکه هيچ چيز بدردش نمي‌خورد مگر عملش ، اين خودش يک عامل بزرگي است براي حيات ، از طرفي اهميت عمل، بيش از آنکه به اندازه و مقدار آن مربوط باشد، به چگونگي آن ارتباط دارد. اين است که عمل خالص درست استواري که با نيت خالص و با پرهيزگاري و هدفداري انجام پذيرد، ارزشمند و گرانبهاست ، هرچند اندک باشد و عمل تهي از صلاح و خلوص و استواري و آميخته به ريا و تظاهر هرچند زياد باشد، چيزي محسوب نمي‌شود، به همين جهت در قرآن آمده است : ايکم احسن عملا .. کدام يک کار بهتري مي‌کنيد، و به جاي آن نگفته است اکثر عملا - کدام يک کار بيشتري مي‌کنيد . پس چيزي که به عمل ارزش و کرامت مي‌بخشد و آن را بالا مي‌برد، جوهره و کيفيت آن است . و آنچه که به عمل انساني شکل مي‌دهد نيت اوست که از اعتقاداتش برمي‌خيزد، قرآن مي‌فرمايد: کل يعمل علي شاکلته بگوهر کس طبق روش و خلق و خوي خود عمل مي‌کند، لذا گاهي نيت را به خود عمل تفسير نموده و گاهي آن را برتر از عمل دانسته‌اند، بهرحال خط عمل منشعب از خط نيت است . عمل صالح عملي است بجا و ثمربخش و رشددهنده فرد و جامعه بسوي کمال نهايي، و مسلم است آنکه بخواهد عملش صالح باشد بايد از شناخت همه جانبه‌اي برخوردار باشد، زيرا ممکن است انسان مومن ولي بي شناخت عملي را انجام دهد که به خيال خود صد درصد صالح است ، ليکن از آنجا از شناخت و آگاهي بي‌بهره بوده است اين عمل بيجا صورت گرفته و عمل فاسدي انجام شده است . بنابراين عمل صالح يک مفهوم کلي است که در شرايط گوناگون و زمانها و مکانهاي مختلف شکلهاي متفاوت به خود مي‌گيرد، زيرا داراي يک بعد نيست که با توجه به رويدادهاي گوناگون اجتماعي بصورت يکنواخت و تکراري انجام گيرد، بلکه داراي ابعاد گوناگون است که در برابر پديده‌هاي مختلف چهره‌هاي گوناگون مي‌يابد. ويژگي هاي عمل صالح: هر عمل ما سه جنبه دارد که مراقبت از هر سه جنبه ضروري است: 1-بايد خود عمل خوب باشد في نفسه به تعبير علماء اخلاق حسن فعلي داشته باشد. 2- چگونگي انجام عمل؛ براي اين که هر کاري به نتيجه مطلوب برسد و تأثير آن احساس شود، بايد مراقب بود که آن عمل به بهترين صورت انجام گيرد. مثلا در کمک به يک مستمند بايد مراقب بود که آبرويش حفظ شود. 3- نيت و انگيزه شخص عامل؛ مهمترين جنبه هر عملي، نيت آن است بايد عمل از سر صدق و اخلاص انجام شده به اهداف دنيوي و پست آلوده نگردد. مشهورترين آموزه ديني که از پيامبر با کرامت اسلام(ص) رسيده اين است که ارزش و بهاي عر عملي به نيت آن بستگي دارد «لا عمل الا بنيه»؛ (اصول کافي، ج 1، ص 70. روايت ديگري به همين مضمون ضبط شده است که ارزش رفتارها به نيت ها و تصميم هاست «الاعمال بالنيات»، (دائم الاسلام، ج 1، ص 4). مولوي نيز فرمايش پيامبر را بدين گونه به شعر درآورده است:

انما الاعمال بالنيات گفتنيت خيرت بسي گل ها شکفت
نيت مؤمن بود به از عملاين چنين فرمود سلطان دول
(مثنوي) و لذا در مورد ضربه اي که امير مؤمنان(ع) در جنگ خندق بر عمرو بن عبدود وارد آورد منجر به پيروزي اسلام گرديد. پيامبر(ص) فرمود: ضربه علي(ع) در روز خندق از عبادت جن و انس برتر بود و اين به خاطر اخلاص عميق علي(ع) در اين عمل بود. پس هر عملي که اين سه ويژگي در آن مورد توجه قرار گرفته، برترين اعمال است. در خصوص قسمت دوم سؤال، روايتي از امير مؤمنان نقل شده است که به تبيين مطلب ما کمک مي کند. امير بيان علي(ع) فرمود: «بهترين کارها آن است که با ناخشنودي در انجام آن بکوشي» («افضل الاعمال ما اکرهت نفسک عليه»، نهج البلاغه، ح 249«. يعني در مقايسه دو عمل، آن عملي که بر نفس گران آيد و شخص آن را با تحمل سختي بيشتري انجام دهد، از اجر و اعتبار بيشتري برخوردار است. گاهي در بين دو عمل که هر دو نيک و صالح مي باشند، يکي اهميت بيشتري دارد. مثلا در ماه رمضان اگر عده اي منتظر انسان باشند، افطار کردن با آنها در اول وقت بر نماز اول وقت ترجيح و برتري دارد و يا دستگيري از انسان بدهکار و محتاج بر حج مستحب در مواردي مقدم است و يا اداي دين و بدهکاري در اول وقت بر نماز اول وقت مقدم است. - جهت مطالعه بيشتر ر.ك: شهيد مطهري، تعليم و تربيت در اسلام، ص 375 - 370. - عمل صالح از ديدگاه قرآن و حديث, پديدآورندگان : دهقان حسامپور، طيبه عمل صالح عملي است که مطابق با وظيفه هر فرد در شرائط گوناگون باشد هنگامي که جهاد در راه خدا وظيفه باشد جهاد کردن عمل صالح است و اگر به جاي جهاد هر عمل ديگري انجام شود عمل صالح در آن ظرف زمان نيست خدمت به خلق عمل صالح است ولي هنگام عبادت وظيفه عبادت است نه خدمت به خلق- در هر صورت بايد ملاحظه شود که در اين شرائط خاص وظيفه من چيست. آيا وظيفه تحصيل است يا خودسازي يا جهاد يا تفريح و ... اگر عمل مطابق با وظيفه آن شخص باشد عمل صالح محسوب مي شود هزار رکعت نماز جاي يک ساعت جهاد را نمي گيرد. چند سال جهاد جاي دو رکعت نماز را نمي گيرد. واجبات و ساير اعمالي که مطلوب شرع مقدس اسلام است اگر از روي اخلاص و با نيت صحيح انجام شود عمل صالح محسوب مي شود -عبادت - انفاقات- رسيدگي به محرومين- امر به معروف- رفع ظلم - عدالت و انصاف و ... .
[پايان كد انتخابي] (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 16/100108469)