ترتيب نزول قرآن

تنظيم آيات در سوره ها بدستور پيامبر(ص) صورت گرفته ودر زمان حضور ايشان ختم قرآن توسط اصحاب انجام شده وثواب سوره هابيان گرديده که مجموعه اين شواهد نشان مي دهد سوره ها درزمان پيامبر(ص) شکل گرفته است. ترتيب موجود سوره‏هاى قرآنى ـ كه از سوره حمد شروع مى‏شود و به سوره الناس ختم مى‏گردد ـ قطعاً با ترتيب نزول آنها هماهنگى ندارد؛ زيرا بسيارى از سوره‏هايى كه در مكه و در آغاز بعثت نازل شده است، اكنون از جهت ترتيب در پايان قرآن قرار گرفته و بر عكس بسيارى از سوره‏هاى مدنى در اول يا وسط قرآن قرار گرفته است. تقريباً مى‏توان گفت ترتيب موجود سوره‏هاى قرآن برعكس ترتيب نزول آنها مى‏باشد و ابتدا سوره‏هاى طولانى آمدهاست و در آخر به سوره‏هاى كوتاه كه نوعاً مكى هستند ختم مى‏شود، ولى مسئله اين است كه آيا ترتيب كنونى سوره قرآن به دستور پيامبر(ص) انجام گرفته يا با اجتهاد و رأى صحابه بعد از پيامبر(ص) بوده است؟ نظر اكثر محققان بر آن است كه ترتيب موجود، امر توقيفى است؛ يعنى، از جانب خدا و به دستور پيامبر(ص) انجام شده است و مؤيد آن روايتى است از ابى بن كعب كه گفت: روزى رسول خدا(ص) مرا احضار كرد و فرمود: جبرئيل مرا مأمور ساخته تابر تو درود و تهنيت بگويم و قرآن را بر تو بخوانم... و سپس رسول خدا(ص) به بيان فضيلت سوره‏هاى قرآنى به ترتيب موجود در قرآن از سوره حمد تا الناس پرداخت. همان گونه كه در مورد ترتيب نزول سوره‏ها گفته شد، ترتيب آيات هر سوره نيز با ترتيب نزول آيات تفاوت دارد و بين ترتيب نزول آيات هر سوره، تقديم و تأخّر وجود دارد؛ چه بسا آياتى كه ديرتر نازل شده، ولى در اول سوره قرار گرفته است و حتى در بعضى از سوره‏ها، بخشى از آيات آن مكّى و بخش ديگر آن مدنى است. ولى از مجموع اسناد و روايات چنين برمى‏آيد كه ترتيب آيات در بين سوره‏ها و هم‏چنين الحاق هر آيه‏اى به سوره مخصوص،امرى توقيفى بوده كه از جانب خدا و به دستور پيامبر(ص) انجام گرفته و تقريباً اكثريت قريب به اتفاق علماى اسلامى بر اين باور هستند. 1. محمدهادي معرفت؛ تلخيص التمهيد (قم: مؤسسه النشر اسلامي، چاپ سوم، 1414 هـ ق) ج 1. 2. محمدهادي معرفت؛ علوم قرآني (قم: مؤسسة انتشاراتي التمهيد، چاپ اول، 1378). 3. سيد محمدباقر حكيم؛ علوم قرآني، (ترجمة محمدعلي لساني فشاركي (تهران: انتشاراتي تبيان، چاپ اول، 1378). 4. محمدباقر سعيدي روشن؛ علوم قرآن (قم: مؤسسه پژوهشي امام خميني، چاپ اول، 1377). 5. سيد ابوالقاسم خوئي؛ بيان در علوم وسائل كلي قرآن، ترجمة محمد صادق نجفي و هاشم زاده هريسي (خوئي: دانشاگاه آزاد، چاپ پنجم، 1375). 6. حبيب الله طاهري؛ درس هايي از علوم قرآني (انتشارات اسوه، چاپ اول، 1377( . ============ [1] . سيد ابوالقاسم خوئي، بيان در علوم و مسايل كلي قرآن، ترجمة محمدصادق، نجفي و هاشم زاده هريسي. (واحد خوي دانشگاه آزاد،چاپ پنجم، 1375)، ج 1، ص 396. [2] . محمد هادي معرفت، علوم قرآني (قم، مؤسسه انتشاراتي التمهيد، چاپ اول، 1378) ص 120.. [3] . محمد هادي معرفت، تلخيص التمهيد، (قم، مؤسسة النشر اسلامي، چاپ سوم، 1414 هـ ق)، ج 1، ص 818. [4] . حبيب الله طاهري، درس هايي از علوم قرآني، (انتشارات اسوه، چاپ اول، 1377)، ج 1، ص 295، (اقتباس). [5] . محمد هادي معرفت، معلوم قرآني، (قم، مؤسسه انتشاراتي تمهيد، چاپ اول، 1378)، ص 125. [6] . محمدهادي معرفت، تلخيص التمهيد (قم، مؤسسه النشر الاسلامي، چاپ سوم، 1414 هـ ق)، ج 1، ص 115 و 143 و 178. [7] . محمدباقر سعيدي روشن، علوم قران، (قم، مؤسسه پژوهشي امام خميني، چاپ اول، 1377)، ص http://www.andisheqom.com/Files/faq.php?level=4&id=1217&urlId=378[پايان كد انتخابي][كامل از كد34836]
در مورد ملاك تقسيم بندي قرآن به آيات شواهد و قرائني وجود دارد كه حاكي از آن است كه ترتيب و چينش آيات به دستور خود پيامبر(ص ) بوده است و براساس قياس و راي ديگران نبوده است . چرا كه اگر براساس قياس و راي بود ترتيب آيات اين گونه كه هست نمي بود. مثلا برخي از آيات بزرگ يك آيه شمرده شده در حالي كه مي شود آن را تفكيك كرد, از آن طرف آيه »مدهامتان « در سوره الرحمن يك آيه شمرده شده است . پاره اي از آيات به سرانجام خود مي رسد و در برخي از آيات مطلب ناتمام مي ماند و به پيوست آيات بعد تكميل مي شود. تمامي اينها قرائن است بر اين كه ترتيب آيات به دستور خود پيامبر بوده است و گاهي برخي آياتي كه نازل مي شد پيامبر(ص ) دستور مي دادند در جايگاه خاصي از سوره هاي قبل قرار بگيرد. اگر چه برحسب نزول سوره جديدي آغاز شده بود. از مجموع اين قرائن استفاده مي شود كه ملاك اصلي در ترتيب و چينش آيات وحي الهي و دستور شخص پيامبر اكرم (ص ) بوده است . تقسيم يك سوره به آيات متعدد براساس بيان مطلب مختلف است , چنان كه در كتاب هاي آسماني گذشته نيز »سفر«هاي متعدد در يك داستان بود وديگر كتاب ها و مقالات نيز داراي پاراگراف هاي متعدد مي باشد. علاوه بر اين كه به تنوع طلبي تلاوت كننده پاسخ مثبت داده شده است و از خستگي او جلوگيري مي كند. اما علامت هاي م , ج و... نشانه هاي وقف لازم و وقف جايز و... در هنگام تلاوت قرآن است كه در زيبايي قرائت و درك بهتر مفاهيم قرآن كمك مي كند.
(لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 2/100109314)