-مراتب ايمان

در این گونه آیات منظور از گرایش از كفر به ايمان، ایمان حقیقی است که با ترک کفر و اعتقاد واقعی و راستین به مبانی اسلام و دین و پی بردن به باطل بودن و بی پایه بودن کفر حاصل می گردد .
بنا بر این منظور آیه این است که رو آوردن با دل و جان و حقیقت خود به حقیقت ایمان و دوری از کفر و ترک لوازم آن موجب تغییر هویت و شخصیت انسان می گردد و به همین خاطر نوع برخورد و معامله و رفتار با او نیز دگرگون می گردد و با او مانند فرد مومن معتقد رفتار می گردد .
برای آگاهی بیشتر توجه شما را به توضیحی در باره ایمان و خصوصیت و لوازم آن جلب می نماییم :
اعتقاد يك امر قلبى بوده و عبارت است از: ايمان به خدا و رسول و ائمه(ع) و آنچه كه به نام «مجموعه دين» و برنامه سعادت بشر در قرآن و روايات اسلامى آمده است. به طور كلّى ايمان سه شاخه دارد چنانكه در روايات آمده:
1- اعتقاد قلبى؛
2- اقرار به زبان (يعنى گفتن شهادتين و اقرار به خدا و پيامبر و ائمه و آنچه بر پيامبر نازل شده)؛ 3- عمل به اركان؛ يعنى، انجام واجبات و ترك محرّمات و بنابراين مؤمن كامل كسى است كه هر سه جنبه را دارا باشد. ب) در مقام عمل (مثل خواندن نماز) فرضاً اگر انسان نمى‏داند پوشيدن لباس غصبى حرام است ويا اگر لباس غصبى باشد نماز باطل است؛ چنانچه نماز خواند و بعداً متوجه شد، آن نماز صحيح است. شروطى كه براى لباس ومكان نمازگزار گفته شده، شرايط صحت است؛ يعنى، اگر كسى عمداً و از روى آگاهى آنها را رعايت نكند، نماز باطل مى‏شود. اما مستحبات ديگر (مثل نماز جماعت و ...) كمال نماز است كه اگر كسى عمداً آنها را رعايت نكند، نمازش باطل نمى‏شود
از ديدگاه قرآن «ايمان» عبارت است از علم و معرفت يقينى توأم با تسليم و خضوع در برابر حق. در «يقين» چهار شرط هست و با آنها، ظن، شك و جهل، از قلمرو يقين خارج مى‏شود؛ چرا كه در ظن و شك، جزم به ثبوت وجود ندارد، ولى يقين غير قابل زوال است. قرآن كريم از ضرورتى كه حاصل شرايط چهارگانه «يقين» است، با عباراتى از قبيل «لا رَيْبَ فِيهِ» و مانند آن ياد كرده است.مانند: بقره (2)، آيه 2؛ آل عمران (3)، آيه 9. در اين خصوص نگا: معرفت‏شناسى در قرآن، ج‏3 ص 255 و 256. از ديدگاه قرآن «يقين» داراى مراتبى است كه به حسب آن «ايمان» نيز داراى مراتب مى‏گردد: علم‏اليقين، عين اليقين و حق اليقين. «علم اليقين» در مرحله معرفت مفهومى و ذهنى است: مانند آنكه آدمى به جهنم و بهشت، در حد ادراك عقلى واقف گردد و خصايص آنها را در حد فهم مفهوم دريابد.
«عين اليقين» يافتن حقايق خارجى و مشاهده همان معرفت مفهومى و ذهنى است؛ مثل آنكه وقتى ملحد را در قيامت به جهنم بردند، وى ديگر خود جهنم را مى‏بيند يا هنگامى كه مؤمن را به بهشت بردند، او خود بهشت را مشاهده مى‏كند. «حق اليقين» آن است كه انسان نه تنها شاهد حق باشد، بلكه عين شهود قرار گيرد و فانى از غير و باقى بالله شود.
از خود چيزى نداشته باشد و در معرفت الهى غرق شود.نگا: تكاثر (102)، آيه 5 و 6؛ حاقه (69)، آيه 51 و نيز: مراحل اخلاق در قرآن، ج‏11 (تفسير موضوعى)، ص‏351 - 356. در قرآن كريم به بعضى از مقامات يا درجات مؤمنان، اشاره شده است: 1. مقام تسليم‏؛ يعنى، واگذارى تمام ساحت‏هاى وجودى خود، به اختيار خداوند.مانند: بقره (2)، آيه 128 و نگا: تفسير موضوعى قرآن كريم، ج‏1، ص‏383 و 384. 2. مقام ابرار؛ يعنى، گذشتن از آن چيزى كه به آن نيازمنديم و بخشيدن آن به ديگران.مطففين (83)، آيه 18 - 22 و نگا: الميزان، ج‏1، 430. 3. مقام تقوا؛ يعنى، خوف از خدا و كناره‏گيرى از گناه، [ البته به شرط اينكه ]مقصود از آن ترس و اين كناره‏گيرى خداوند باشد.تفسير موضوعى قرآن كريم، ج‏1، ص‏205 - 219. 4. مقام اخلاص‏؛ يعنى، انسان قلبش را مخصوص حق كند تا احدى جز مقلب القلوب در حرم دل او راه نيابد.لقمان (31)، آيه 32، بينه (98)، آيه 5؛ كهف (18)، آيه 110 و نگا: اوصاف الاشراف، ص‏65؛ تفسير موضوعى قرآن كريم، ج‏11، ص‏253 - 258. امّا نشانه‏ها و آثار اين يقين و ايمان واقعى را بايد در اعمال و كردار خويش جست و جو كنيم؛ چنان كه حضرت على«عليه السلام» مى‏فرمايد: «عقيده مؤمن در كردارش ديده مى‏شود». ما اين آثار و نشانه‏ها را در دو قلمرو فردى و اجتماعى شمارش مى‏كنيم: يك. آثار فردى‏: 1. لذت معنوى و انبساط روحى، 2. تغيير نگرش به امور معنوى و مادى، 3. آرامش روحى، 4. رضامندى از حق و خود مقصرانگارى، 5. احساس عزّت و غلبه،در خصوص اين پنج مورد نگا: كيش پارسايان، ص‏37 - 45. 6. توكل بر خدا،انفال (8)، آيه 2. 7. محافظت بر اداى فرايض، به خصوص نماز،مومنون (23)، آيه 9. 8. عفت و پاك‏دامنى،همان، آيه 5. 9. خشوع در نماز،همان، آيه‏2. 10. روى گردانى از امور لغو و بيهوده،همان، آيه 3. 11. افزايش ايمان، هنگام شنيدن آيات الهى.انفال (8)، آيه 2. دو. آثار اجتماعى: 1. تحكيم وحدت، 2. استقرار عدالت اجتماعى، 3. حسن مقابله با فساد و انحراف،در خصوص اين سه مورد نگا: كيش پارسايان، ص‏45 - 49. 4. تأمين نيازهاى مادى ديگران،توبه (9)، آيه 71؛ انفال (8)، آيه 3. 5. تواضع در برابر مردم،فرقان (25)، آيه 63. 6. پيشى گرفتن در امور خير،مؤمنون (23)،آيه 59. 7. عدم طمع دوستى با كافران،مجادله (58)، آيه 22. 8. كوشش در امانت‏دارى،مؤمنون (23)، آيه 8. 9. وفاى به تعهدها و قرار دادها.همان. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 7/100110005)