ملاك شهيد و شهادت

در فرهنگ اسلامی شهید دارای دو نوع اصطلاح و کاربرد است که یکی خاص و دیگری عام است . شهید به معنای خاص کسي است که که در معرکه جنگ شهيد شده باشد . چنین فردی نياز به غسل و کفن ندارد .
اما شهید در روایات اسلامی معنای عام و گسترده دیگری نیز دارد و افراد زیادی بر طبق این معنا شهید محسوب می شوند و خداوند متعال طبق بعضي روايات به افراد زيادي اجر شهيد مي دهد از جمله کسي که در راه تحصيل علم بميرد و يا در راه کسب درآمد حلال براي خانواده جان دهد و... . توجه شما را به برخی از این روایات جلب می نماییم :
1- من قتل دون اهله ظلما فهو شهید ، من قتل دون ماله ظلما فهو شهید و من قتل دون جاره ظلما فهو شهید .....؛کسی که در دفاع از خانواده اش کشته شود شهید است و کسی که در دفاع از همسایه اش کشته شود شهید است و کسی که در دفاع از مالش كشته شود شهید است ...
2- من قاتل دون نفسه حتی یقتل فهو شهید ؛ آن کس که در دفاع از خود کشته گردد شهید است .
3- من قتل دون مظلمته فهو شهید ؛ کسی که در دفاع از حق خود کشته شود شهید است .
4-من عشق فکتم و عف فمات فهو شهید ؛ عاشقی که عشقش راکتمان کند و عفت بورزد و بمیرد شهید است .
5- الطاعون شهاده لکل مسلم ؛ مسلمانی که بر اثر طاعون بمیرد مرگش شهادت است .
6- من مات علی حب آل محمد مات شهیدا ؛ هر کس با محبت آل محمد بمیرد شهید از دنیا رفته است .
7- المومن علی ای حاله مات و فی ای ساعه قبض فهو شهید ؛ انسان مومن در هر حالتی که بمیرد و در هر زمان که بمیرد شهید است .
8- من مات منکم علی فراشه و هو علی معرفه حق ربه و حق رسوله و اهل بیته مات شهیدا .....؛ هر کس در بستر بمیرد در حالی که حق خدا و رسولش و اهل بیت پیامبرش را بشناسد شهید است .
ر. ک : میزان الحکمه ماده شهد ( شهاده )
يا در روايتى ديگر از رسول خدا(ص) نقل شده است كه حضرت فرمود: مَن عاشَ مدارياً مات شهيداً هر كس طورى زندگى كند كه مردم از او آزارى نبينند و در حال مداراى با مردم از دنيا برود، شهيد از دنيا رفته است(كنزالعمّال، حديث 7173 و 7171).
«شهيد» كسي است كه يك روح بزرگ دارد؛ روحي كه هدف مقدس دارد. كسي است كه در راه عقيده كشته شده است. كسي است كه براي خودش كار نكرده است. كسي است كه در راه حق و حقيقت و فضيلت قدم برداشته است.
مثل شهيد، مثل شمع است كه خدمتش از نوع سوخته شدن و فاني شدن و پرتو افكندن است. تا ديگران در اين پرتو كه به بهاي نيستي او تمام شده، بنشينند و آسايش بيابند و كار خويش را انجام دهند.
آري، شهدا شمع محفل بشريتند. سوختند و محفل بشريت را روشن كردند.
شهادت، قداست خود را از اين جا كسب مي كند كه فدا كردن آگاهانه تمام هستي خود است در راه هدف مقدس.
شهادت دو ركن دارد: يكى اين كه در راه خدا و فى ‏سبيل ‏الله و هدف، مقدس باشد و انسان بخواهد جان خود را فداى هدف نمايد. ديگر اين كه آگاهانه صورت گرفته باشد. شهادت به حكم اين كه عملى آگاهانه و اختيارى است و در راه هدفى مقدّس است و از هر گونه انگيزه‏ى خودگرايانه منزّه و مبراست، تحسين‏انگيز و افتخارآميز است و عملى قهرمانانه تلقّى مى‏شود.
انسانى كه با چنين شرايطى به استقبال مرگ مى‏شتابد شهيد است و اجر شهيد را نيز مى‏برد.
در احكام شهيد مى‏خوانيم كسى كه به امر معصوم(ع) يا نايب او به جبهه برود و در ميدان نبرد كشته شود شهيد است و غسل و حنوط و كفن از او ساقط است، بلكه با لباس خودش دفن شود»(امام خمينى، تحريرالوسيله، ج 1، ص 66).
يا در روايتى ديگر از رسول خدا(ص) نقل شده است كه حضرت فرمود: مَن عاشَ مدارياً مات شهيداً هر كس طورى زندگى كند كه مردم از او آزارى نبينند و در حال مداراى با مردم از دنيا برود، شهيد از دنيا رفته است(كنزالعمّال، حديث 7173 و 7171).
اين گونه روايت‏ها به اين موضوع اشاره مى‏كند: كسى كه با چنين شرايطى از دنيا برود، اجر شهيد را مى‏برد. ولى حكم شهيد را ندارد. يعنى غسل، حنوط، و كفن از او ساقط نمى‏شود، بلكه بايد او را غسل داد يعنى احكام اموات را بايد درباره او اجرا كرد. شايد مراد اين روايات اين باشد که چنين افرادي در مسير شهداء هستند و در راه همان هدف عالي و ارزشمندي که شهدا جان پاک خود را فداي آن کرده اند گام بر مي دارند.
هدف شهدا اعتلاي دين و دفاع از دين و عمل به احکام و دستورات دين مي باشد و انسان مؤمن و دوستدار اهل بيت (ع) و محصل علوم ديني و الهي نيز در همين مسير نوراني و سعادت بخش قدم بر مي دارد.
شهیدانی مانند شهید آوینی هر چند شهید به معنای خاص فقهی که شهید در میدان جنگ و در رویارویی با دشمن است نیستند ولی رهرو صادق راه شهدا بوده و در مسیر آنها قدم برداشته و در همین راه جان باخته اند و بر اساس این گونه روایات شهید محسوب شده و اجر و پاداش فراوانی در نزد خداوند دارند . (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 3/100110437)