مترفين در قرآن

آنها پيش از اين در عالم دنيا مست و مغرور نعمت بودند (إِنَّهُمْ كانُوا قَبْلَ ذلِكَ مُتْرَفِينَ).
مترف بطورى كه در لسان العرب آمده از ماده ترف (بر وزن سبب) به معنى تنعم است، و مترف به كسى مى‏گويند كه فزونى نعمت او را غافل و مغرور و مست كرده و به طغيان واداشته است .
درست است كه همه اصحاب الشمال در زمره مترفين نيستند، ولى هدف قرآن سردمداران آنها است.
همانگونه كه امروز هم مى‏بينيم فساد جامعه‏هاى بشرى از گروه متنعمين مست و مغرور است كه عامل گمراهى ديگران نيز مى‏باشند، سرنخ تمام جنگها و خونريزيها و انواع جنايات، و مراكز شهوات، و گرايشهاى انحرافى، به دست اين گروه است، و به همين جهت قرآن قبل از هر چيز انگشت روى آنها مى‏گذارد.
اين احتمال نيز وجود دارد كه نعمت معنى گسترده‏اى دارد و منحصر به اموال نيست بلكه جوانى و سلامت و عمر نيز از نعمتهاى خدا است كه اگر باعث غرور و غفلت گردد سرچشمه اصلى گناهان است، و اصحاب شمال هر يك داراى نوعى از اين نعمتها هستند. تفسير نمونه، ج‏23، ص: 231
به طور کلی برای این که انسان در زمره مترفین قرار نگیرد و به منظورجلوگیری از دچار شدن به غفلت ومستی نعمت ازآیات وروایات می توان راه حل های ذیل را استفاده نمود :
الف- یاد آوری این مطلب که همه نعمتهای انسان از خداوند است و خداوند غنی محض است و انسان از خود از خود هیچ ندارد و فقیر محض است : يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (فاطر- 15)
اى مردم! شما (همگى) نيازمندان به خدا هستيد، تنها خداوند است كه بى‏نياز و شايسته هر گونه حمد و ستايش است.
ب- توجه به این که اموال و نعمت های الهی برای آزمایش و امتحان بندگانش می باشد نه مایه تفاخر و مباهات :
وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ وَ أَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ ( انفال – 28)
و بدانيد اموال و اولاد شما وسيله آزمايش است و پاداش عظيم (براى آنها كه از عهده امتحان برآيند) نزد خدا است.
ج-آن چه عامل قرب به خداوند و مایه عزت و آبروی حقیقی است داشتن تقوا و پرهیز گاری است نه داشتن مال و منال و قدرت : يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثى‏ وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (حجرات – 13 )
13- اى مردم! ما شما را از يك مرد و زن آفريديم، و تيره‏ها و قبيله‏ها قرار داديم، تا يكديگر را بشناسيد، ولى گرامى‏ترين شما نزد خداوند با تقواترين شماست، خداوند دانا و خبير است.
د- از اسباب و ابزار تعدیل ثروت و جلوگیری از تکاثر ثروت و غفلت و مستی ناشی از آن انفاق کردن در راه خدا و مواسات با فقرا و بیچارگان است که آیات فراوانی از قرآن بر این امر تاکید دارد :
وَ الَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ (مومنون- 24 ) لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ (25)
24- و آنها ( مومنون )كه در اموالشان حق معلومى است.
25- براى تقاضا كنندگان و محرومان.
ه- یاد خدا و فراموش نکردن قیامت بهترین و مطمئن ترین راه برای در امان ماندن از غفلت و مستی نعمت است . بندگان شایسته ای مانند سلیمان نبی –ص- با وجود برخورداری از سلطنت و قدرت و نعمت های بیکران به دلیل ارتباط باخداوند و فرمواش نکردن او و غافل نشدن از روز رستاخیز هر گز دچار مستی و غرور ثروت و قدرت نشدند و آنی از جاده بندگی منحرف نگشتند و فراموش نکردند که این نعمت ها از خدوند و به منظور آزمایش آنها است :
قالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قالَ هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَ مَنْ شَكَرَ فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ (نمل – 40 )
(اما) كسى كه دانشى از كتاب (آسمانى) داشت گفت، من آن را پيش از آنكه چشم بر هم زنى نزد تو خواهم آورد! و هنگامى كه (سليمان) آن را نزد خود مستقر ديد گفت: اين از فضل پروردگار من است تا مرا آزمايش كند كه آيا شكر او را بجا مى‏آورم يا كفران مى‏كنم؟ (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 1/100111641)