شهيد در قرآن

آيه شريفه «وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذينَ قُتِلُوا في سَبيلِ اللّهِ أَمْواتًا بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ؛ هرگز كسانى را كه در راه خدا كشته شده‏اند مرده مپندار بلكه زنده‏اند كه نزد پروردگارشان روزى داده مى‏شوند.(آل عمران/169) و آيات بعد از اين آيه جايگاه شهيد را در ديدگاه اسلام بيان مي كند.
گفته شده كه بعد از حادثه احد جمعي از افراد سست ايمان مي نشينند و بر دوستان و بستگان خود كه در احد شهيد شده بودند،‌ تأسف مي خوردند كه: چرا آنها مردند و نابود شدند؟ مخصوصا هنگامي كه به نعمتي مي رسيدند و جاي آنها را خالي مي ديدند بيشتر ناراحت مي شدند، با خود مي گفتند:
ما اين چنين در ناز و نعمتيم اما برادران و فرزندان ما در قبرها خوابيده اند و دستشان از همه جا كوتاه است!
اين گونه افكار و اين گونه سخنان،‌ علاوه بر اين كه نادرست بود و با واقعيت تطبيق نمي كرد، در تضعيف روحيه بازماندگان بي اثر نبود. اين آيات خط بطلان بر اين گونه افكار كشيده، مقام شامخ و بلند شهيدان را ياد كرده و مي گويد:
اي پيامبر! هرگز گمان مبر آنها كه در راه خدا كشته شدند، مرده اند بلكه آنها زنده اند و نزد پروردگارشان روزي داده مي شوند.»
منظور از حيات و زندگي همان حيات و زندگي برزخي است كه ارواح در عالم پس از مرگ دارند ولي از آنجا كه حيات شهيدان يك حيات فوق العاده عالي و آميخته با انواع نعمت هاي معنوي است تنها از آنها نامبرده شده است،‌ آنها به قدري غرق مواهب حيات معنوي هستند كه گويا زندگي ساير برزخيان در مقابل آنها چيزي نيست. و در آيات بعد به گوشه اي از مزايا و بركات فراوان زندگي برزخي شهيدان اشاره كرده و مي فرمايد: آنها به خاطر نعمت هاي فراواني كه خداوند از فضل خود به آنها بخشيده است، خوشحالند.
پاداش شهيدان
درباره اهميت مقام شهيدان،‌ سخن بسيار گفته شده و هر قوم و ملتي براي شهداي خود احترام خاصي قائل است ولي بدون اغراق،‌ آن احترامي كه اسلام براي شهداي راه خدا قائل شده است بي نظير است،‌ روايت نيز، نمونه روشني از احترامي است كه اسلام براي شهداء قائل شده و در پرتو همين تعليمات بود كه يك جمعيت محدود عقب افتاده،‌ آن چنان قدرت و نيرو گرفتند كه بزرگ ترين امپراطوري هاي جهان را به زانو درآوردند.
امام علي بن موسي الرضا(ع) از اميرمؤمنان علي(ع) چنين نقل مي كند:
هنگامي كه حضرت، مشغول خطبه بود و مردم را تشويق به جهاد مي كرد، جواني برخاست و عرض كرد: « اي اميرمؤمنان! فضيلت جنگجويان در راه خدا را براي من تشريح كن!».
امام(ع) در پاسخ فرمود: من بر مركب پيغمبر(ع) و پشت سر آن حضرت سوار بودم و از غزوه «ذات السلاسل» برمي گشتيم همين سؤالي را كه تو از من نمودي،‌ من از پيامبر(ص) كردم.
پيامبر(ص) فرمود: «هنگامي كه جنگويان،‌ تصميم بر شركت در ميدان جهاد مي گيرند خداوند آزادي از آتش دوزخ را براي آنها مقرر دارد.
هنگامي كه سلاح بر مي دارند و آماده ميدان مي شوند فرشتگان به وجود آنها افتخار كنند.
هنگامي كه همسر و فرزند و بستگان آنها با آنها خداحافظي مي كنند، از گناهان خود خارج مي شوند ... .
از اين موقع آنها هيچ كاري نمي كنند مگر اين كه پاداش آن، مضاعف مي گردد و در برابر هر روز،‌ پاداش عبادت هزار عابد براي آنها نوشته مي شود ... .
هنگامي كه با دشمنان روبه رو مي شوند، مردم جهان،‌ نمي توانند ميزان ثواب آنها را درك كنند.
هنگامي كه گام به ميدان براي نبرد بگذارند و نيزه ها و تيرها رد و بدل شود، و جنگ تن به تن شروع گردد، فرشتگان بر پا و بال خود اطراف آنها را مي گيرند و از خدا تقاضا مي كنند در ميدان،‌ ثابت قدم باشند،‌ در اين هنگام منادي صدا مي زند: الجنه تحت ظلال السيوف: بهشت در سايه شمشيرها است».
در اين هنگام ضربات دشمن بر پيكر شهيد،‌ ساده تر و گواراتر از نوشيدن آب خنك در روز گرم تابستان است.
هنگامي كه شهيد از مركب فرو مي غلطد،‌ هنوز به زمين نرسيده،‌ حوريان بهشتي به استقبال او مي شتابند و از نعمت هاي بزرگ معنوي و مادي كه خدا براي او فراهم ساخته است، به او شرح مي دهند.
و هنگامي كه شهيد به روي زمين قرار مي گيرد،‌ زمين مي گويد: آفرين بر روح پاكيزه اي كه از بدن پاكيزه پرواز مي كند،‌ بشارت باد بر تو، ان لك ما لا عين رأت و لا أذن سمعت و لا خطر علي قلب بشر:
«نعمت هايي در انتظار تو است كه هيچ چشمي نديده و هيچ گوشي نشنيده و بر قلب هيچ انساني خطور نكرده است».
و خداوند مي فرمايد: « من سرپرست بازماندگان اويم، هر كس آنها را خشنود كند مرا خشنود كرده و هر كس آنها را به خشم آورد مرا به خشم آورده است ... ».(آنچه در بالا ذكر شده، خلاصه روايتي است كه مفسر بزرگ اسلام مرحوم «طبرسي» در «مجمع البيان» ذيل آيه فوق نقل كرده است.(جلد2، ص444، مؤسسه اعلمي مطبوعات،‌ بيروت،‌ طبع اول، 1415 ه.ق) «مستدرك الوسائل»، ج11، ص10، چاپ ال بيت- «صحيفه الرضا»، ص91، كنگره جهاني امام رضا(ع)، 1406 ه.ق «بحار الانوار، ج97، ص12)
جهت آگاهي بيشتر ر.ك:تفسير نمونه،‌ ج3، ص218-224 (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 1/100115539)