شجره ممنوعه

در شش مورد از قرآن کريم اشاره به شجره ممنوعه شده است ولي درباره نام و کيفيت آن بحث نشده است ولي در منابع اسلامي دو نوع تفسير براي آن آمده است. يکي تفسير مادي که طبق معروف در روايات «گندم»(1) مراد بوده است. البته بايد توجه داشت که عرب کلمه «شجره» را تنها به درخت اطلاق نمي کند بلکه به بوته هاي گياهان نيز شجره مي گويد و به همين دليل در قرآن مجيد به بوته کدو، شجره گفته شده است: «وانبتنا عليه شجره من يقطين» (صافات، آيه 146). البته در برخي روايات به درخت انگور(2) و در بعضي به درخت کافور(3) نيز تفسير شده است. و ديگري تفسير معنوي است که در روايات از آن تعبير به «شجره حسد»(4) يعني «درخت حسادت» شده است، زيرا طبق اين روايات، آدم(ع) پس از ملاحظه مقام و موقعيت خود تصور کرد مقامي بالاتر از مقام او وجود ندارد ولي خداوند او را به مقام جمعي از اوليا از فرزندان او يعني پيامبر و خاندان پاکش(ص) آشنا کرد و در اين هنگام حالتي شبيه به حسد پيدا کرد و آن همين شجره ممنوعه بود که آدم(ع) مأمور بود به آن نزديک نشود. البته اين حسد، از نوع حسد حرام نبوده و تنها احساس نفساني بوده است که آدم(ع) کمترين گامي بر طبق آن برنداشت و اصلا به آن ترتيب اثر نداد. در هر صورت آنچه در اين ميان اهميت فراواني دارد، امر الهي و خواست او بوده است که از آدم(ع) دوري گزيدن و نزديک نشدن به آن چيزي بود که بر او ممنوع بود، يعني مهم رعايت نهي خداوند و رعايت خواست و فرمان او بوده است، حال آن چيز ممنوع هر چه مي خواهد باشد. اما مسأله بهره نگرفتن امير مؤمنان(ع) از گندم و نان گندم، به دليل اين بوده که گندم و نان گندم در دسترس همه مردم نبوده است و تنها کساني که تمکن مادي داشتند و نسبتا ثروتمند بودند از آن استفاده مي کردند و چون آن حضرت(ع) مي خواستند در رديف ضعيف ترين مردم باشند تا به فرموده خودشان تحمل فقر و رنج نداري براي آنان راحت تر و آسانتر باشد از نان جو که خوراک مردم فقير و ضعيف بود استفاده مي کردند تا فقر و درد آنان را احساس کنند و با آنها همدردي نمايد و از آنها غافل نشود و نوعي تسليت و آرامش روحي براي فقرا و مستمندان باشد و ظاهرا بين جريان حضرت آدم(ع) و جريان امير مؤمنان(ع) رابطه اي خاص نباشد و نمي توان برداشت کرد که خوردن گندم به ويژه در زمان ما که در دسترس همه است و اختصاص به طبقه خاصي از اجتماع ندارد داراي اشکال است. ------------------- پي نوشت ها: 1. تفسير نورالثقلين، ج 1، ص 59، ح 110. 2. همان، ص 60، ح 112. 3. همان، ح 113. 4. همان، ح 112. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 2/100116349)